Top Afrikaanse leiders met De Klerk uitgesteld

JOHANNESBURG, 22 febr. - De topontmoeting die de Zuidafrikaanse president F. W. de Klerk zaterdag in Zaire zou hebben met vijf collega's uit franstalige Afrikaanse staten is voor onbepaalde tijd uitgesteld. Dit hebben bronnen bij de Zuidafrikaanse regering vanmorgen bekendgemaakt.

Ook de bezoeken die minister van buitenlandse zaken Roelof Botha deze week nog aan Kenia en Angola zou brengen zijn tot nader order uitgesteld. Het besluit om De Klerks ontmoeting af te zeggen kwam volgens Zuidafrikaanse functionarissen van Zaire. De ontmoeting werd gezien als een diplomatieke beloning voor de Zuidafrikaanse president wegens diens opheffing van het verbod op het ANC en de vrijlating van Nelson Mandela.

Het ANC had eerder een beroep gedaan op de Organisatie voor Afrikaanse Eenheid (OAE) om te voorkomen dat De Klerk en de franssprekende Afrikaanse leiders een mini-topconferentie houden. In een verklaring die in Lusaka werd uitgegeven verklaarde het ANC dat het de OAE, die bijeen is in Addis Abeba, had verzocht zich te beraden op de vraag of de ontmoeting niet in strijd was met het beleid van de organisatie 'om het apartheidsbewind te isoleren'. Pretoria verwelkomde de uitnodiging als een belangrijk doorbraak, maar het ANC achtte het nog te vroeg voor een dergelijk gebaar. Het ANC wil dat men internationaal druk blijft uitoefenen tot de onderhandelingen over een nieuwe grondwet voor na de afschaffing van de apartheid zijn afgerond. 'De stappen die president Mobutu heeft genomen zijn prematuur' aldus luidde de verklaring. 'De betreffende Afrikaanse staten hebben geen overleg gepleegd met het ANC, Nelson Mandela of andere leiders. Hun onderneming is in strijd met de publieke stellingname van al onze leiders.' Intussen neemt de politieke druk op de Zuidafrikaanse minister van defensie, generaal Magnus Malan toe, nu hij in krantenpublikaties rechtstreeks in verband wordt gebracht met een geheime militaire eenheid die naar verluidt betrokken zou zijn geweest bij de activiteiten van de doodseskaders.

De berichten maken duidelijk dat de betreffende eenheid, het Bureau voor Burgerlijke Samenwerking genaamd, bestuurd werd door een keten van leiders die via generaal 'Witkop' Badenhorst, het hoofd van de militaire inlichtingendienst, uitkwam bij generaal Jannie Geldenhuys, het hoofd van de krijgsmacht, en uiteindelijk bij minister Malan.

Het bestaan van een geheime eenheid werd afgelopen week bekend tijdens een proces voor de vrijlating uit de gevangenis van de voormalige politieagent Abram van Zyl, die naar verluidt bij operaties van de doodseskaders betrokken zou zijn geweest. Van Zyl verklaarde voor het hof dat hij lid was van het BBS en zijn opdrachten had gekregen van hoge officieren uit het leger. Vooraanstaande leden van het ANC, Walter Sisulu en Ahmed Kathrada, reizen vandaag naar Natal om te proberen tot vredesoverleg te komen met de Inkatha-beweging van Zulu-leider Buthelezi en een einde te maken aan de bloedige gevechten tussen zwarten onderling die in de afgelopen twee jaar aan meer dan 3.000 mensen het leven hebben gekost. ANC-leider Nelson Mandela zal zondag naar het centrum van dit geteisterde gebied reizen om een bijeenkomst in Durban toe te spreken.

    • Allister Sparks