Notaris is 'overbodig en veel te duur'

DEN HAAG, 22 febr. - Vrije vestiging van notarissen is niet in het belang van de consument als hun monopoliepositie bij huizentransacties blijft bestaan. Dat vindt de vereniging van huiseigenaren Eigen Huis. Adjunct-directeur mr. F. van Loon: 'Als de tarieven niet worden verlaagd, koopt de consument er niets voor.' Notarissen worden benoemd door de Kroon. Hun aantal is aan een maximum gebonden. Met het oog op een herziening van de Wet op het notarisambt gaf staatssecretaris Kosto (justitie) deze week een aantal argumenten voor vrije vestiging: het grote aantal kandidaatnotarissen dat wacht op een benoeming, en een mogelijke verbetering van de kwaliteit van hun diensten door de werking van de markt.

Eigen Huis vindt de notaris bij koop en verkoop van onroerend goed echter 'nagenoeg overbodig en veel te duur'. Van Loon wijst op een rapport van Eigen Huis, waarin die conclusie anderhalf jaar geleden werd getrokken. De transportakte, waarvoor de notaris moet worden ingeschakeld, kan volgens de vereniging net zo goed en goedkoper worden opgesteld door het kadaster, waar ook de notaris zijn informatie over het onroerend goed haalt. Voor de hypotheekakte, die ook nu doorgaans door de bank wordt opgesteld, is de notaris evenmin nodig, meent Eigen Huis.

Van Loon: 'In de meeste gevallen worden standaardcontracten gebruikt, zowel voor nieuwbouw als voor bestaande bouw. Soms zijn die zelfs verplicht, zoals door het Garantie Instituut voor de woningbouw. Klerken kunnen die akten opstellen en dat gebeurt ook meestal. De notaris is een stukje folklore als kroon op de routinematige werkwijze.' De Koninklijke Notariele Broederschap zegt voorstander te zijn van uitbreiding van het aantal standplaatsen, omdat die 'illustreert dat onze maatschappij behoefte heeft aan de dienstverlening van de notaris'.

Voor behoud van de kwaliteit van het werk, de onpartijdigheid van de notaris en de sociale functie, moet vestigingsbeperking echter mogelijk blijven, meent de Broederschap. In afwachting van overleg met Justitie wil de Broederschap geen nadere reactie geven.

Staatssecretaris Kosto heeft gezegd dat de bewaren van de Broederschap tegen vrije vestiging 'meegewogen' zullen worden. Hij liet er echter geen twijfel over bestaan dat verdere uitbreiding van het aantal standplaatsen sneller zal gaan dan tot dusver. Binnen twee jaar wil hij het aantal verhoogd zien van duizend tot elfhonderd.

De notarissen - voor wie huizentransacties de belangrijkste bron van inkomsten vormen - vinden zichzelf een onmisbare schakel in het geheel. Notaris J. W. Groen zei anderhalf jaar geleden als voorzitter van de Broederschap dat de rol van de notaris verder gaat dan het opmaken van akten. 'Een notaris 'adviseert, coordineert, controleert, bemiddelt en garandeert, zonder aanziens des persoons'.

Het ontbreken van een onpartijdige deskundige zou naar zijn oordeel fraude in de hand werken en tot veel conflicten aanleidinmg geven.

In de praktijk komen partijen pas bij de notaris als de koop al is gesloten en er weinig meer te veranderen is. Daarom pleiten notarissen er al jaren voor dat zij eerder ingeschakeld worden. De Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM) vindt dat niet zinvol. 'Als de koop gesloten wordt, zit de makelaar erbij en zorgt hij ervoor dat de overeenkomst schriftelijk wordt vastgelegd. Soms stelt een notaris de koopakte op, maar vaker doet de makelaar dat', zegt een woordvoerder van de NVM. Volgens de Consumentenbond is een mogelijk voordeel van een groter aantal notarissen dat de consument voor zaken als testamenten en boedelscheidingen meer keus krijgt. 'Voor deze diensten gelden minimumtarieven en die kunnen soms flink omhoog gaan. Als er meer notarissen gevestigd zijn, kan de consument informeren welke tarieven zij hanteren.' Gehoopt wordt dat door een grotere concurrentie de kwaliteit van de dienstverlening door notarissen zal verbeteren. Uit een onderzoek van de Consumenten Geldgids begin vorig jaar bleek dat de voorlichting te wensen overlaat. Sinds 1986 heeft de Broederschap enkele folders uitgegeven over de verschillende vormen van dienstverlening, maar dat werd onvoldoende gevonden. Intussen wordt er gewerkt aan een brochure over de klachtenregeling van het notariaat.

Het onderzoek van de Geldgids leverde verder klachten op over de rentevergoeding. 'Bij woningtransacties, maar ook bij de afhandeling van nalatenschappen blijven soms grote bedragen langere tijd op de rekening van de notaris staan. Er bestaan wel richtlijnen over rentevergoeding, maar lang niet iedereen weet dat. We kregen veel klachten dat er geen of zeer weinig rente werd vergoed', aldus de bond. Een andere aanleiding voor ontevredenheid was de tijd die de afhandeling van nalatenschappen kostte. 'Dat duurt soms vele jaren, zonder dat de mensen precies weten waarom', aldus een woordvoerder van de Consumentenbond.