Met de blaaskapel voor heilig Rusland

LENINGRAD, 21 febr. - De blaaskapel zet de Mars van de Jagers in, terwijl rukwinden met ijzel vanaf de Neva de gezichten van de muzikanten geselen. Een vijftigtal voornamelijk baardige mannen draagt mandjes met bloemen naar de voet van de Koperen Ruiter, het ruiterstandbeeld van Peter de Grote, de grondlegger van Leningrad. De stoet maakt een ererondje om het standbeeld en zet vervolgens koers naar de Kazankathedraal op de Nevskiprospekt om de ceremonie te herhalen bij het standbeeld van generaal Michail Koetoezov, de held van Borodino. De blaaskapel zet een ander deuntje in. De Leningraders kijken even verbaasd, maar vervolgen haastig hun weg.

Zo begonnen dinsdag in Leningrad de 'Russische ontmoetingen', een serie nationalistisch getinte bijeenkomsten, georganiseerd door het Comite ter Redding van de Neva, het Ladogameer en de Onega, een milieucomite dat is geparenteerd aan het Comite ter Redding van de Wolga. De redacties van rechts-nationalistische tijdschriften als Nasj Sovremennik (Onze tijdgenoot), Molodaja Gvardia (Jonge Garde) en Literatoernaja Rossia zijn naar Leningrad gekomen voor ontmoetingen met hun lezers, folkloristische dansen, films en Russische klassieke muziek met als culminatie, zondag, volkswandelen en Maslenitsa, het pannekoekenfestijn dat het begin van de Vasten aankondigt.

In Leningrad is met zeer gemengde gevoelens op de geplande manifestatie gereageerd. Het Volksfront, de Democratische Unie en andere actiegroepen hebben zich van meet af aan fel verzet tegen de komst van de schrijvers, omdat ze hen verfoeien wegens hun xenofobe denkbeelden en omdat de bijeenkomst voedsel geeft aan de geruchten over antisemitische pogroms, die de laatste tijd in de meest uiteenlopende steden de kop opsteken. Die geruchten zijn zo hardnekkig dat het ministerie van binnenlandse zaken zich gedwongen zag ze officieel als ongegrond te bestempelen. De actiegroepen, die ervan overtuigd zijn dat de nationalistische schrijvers banden hebben met de antisemitische organisatie Pamjat, verbazen zich over de steun die de organisatie van de kant van het partijapparaat heeft gekregen en beschouwen dat als een heel bedenkelijke ontwikkeling. Er wordt al jarenlang, overigens zonder veel bewijs, gesproken van een verbond tussen het conservatieve partijapparaat en Russische nationalistische bewegingen. In het toelaten van een zo omvangrijke nationalistisch getinte manifestatie in de gespannen periode vlak voor de parlementsverkiezingen voor de Russische republiek, op 4 maart, zien veel Leningraders een bewijs voor deze theorie. Op een antifascistische demonstratie werd zaterdag protest aangetekend tegen het opbloeiende nationalisme. 'In alle tijden strijdt de reactie met de democratie door het sombere vuur van de nationale vijandschap te ontsteken. Die weg willen wij niet volgen. Dat is de weg naar de afgrond.' Pag.5: Vervolg Parlementsleden en leden van de interregionale parlementaire oppositiegroep als Anatoli Sobtsjak en Joeri Boldyrev publiceerden vorige week een open brief in de Leningradskaja Pravda waarin ze hun bezorgdheid tonen over de geruchten over pogroms. 'We zijn verontrust over de activisering van die organisaties en groepen in Leningrad, die onder het mom van het edele idee van de nationale wedergeboorte in de maatschappij de zoektocht cultiveren naar een politieke tegenstander volgens nationaal kenmerk en volkomen straffeloos openlijk chauvinistische propaganda bedrijven'.

Tegen deze achtergrond kwamen de Russische schrijvers naar de geboorteplaats van de revolutie.

Drijvende kracht achter de bijeenkomst is Joeri Riverov, directeur van Rossvideofilm, kandidaat voor de verkiezingen voor het Russische parlement. De pers is volgens Riverov in handen van zionisten en ik moet hem eerst precies uitleggen wie de eigenaar van mijn dagblad is. Daarbij sla ik voortdurend de plank mis. Eerst vraagt hij of ik een internationalist ben en als ik dat beaam zegt hij dat internationalisten hem de strot uitkomen. Dan zeg ik verzoenend dat onze krant heel liberaal is en dan blijkt elke liberaal voor hem gelijk te staan aan de baarlijke duivel. Eenmaal bij hem thuis wil hij ons gesprek op film vastleggen om later te kunnen controleren of ik hem bedonder. 'Er is een ware hysterie rond onze 'Russische ontmoetingen' georganiseerd in de plaatselijke pers. De Smena en de Leningradskaja Pravda schrijven voortdurend paskwillen over ons. Wij willen de geestelijke blokkade tegen ons weghalen. Wij zijn niet voor zuiverheid van bloed en dergelijke, dat wordt ons gewoon toegeschreven. Ze noemen onze manifestatie een 'verzameling nazi's en chauvinisten'! De pers geeft een volstrekt vertekend beeld'.

Het hele probleem van het antisemitisme wordt volgens Riverov kunstmatig opgeblazen. 'Ik zie het nergens, dat antisemitisme, maar Russofobie kom je tegenwoordig op elke straathoek tegen'. Het is allemaal de schuld van de bolsjewieken, vindt Riverov, want die hebben van de Russen Sovjets gemaakt. 'Voor 1917 droegen de mensen in Rusland puur goud op zak. Ons land was steenrijk, maar iemand moest zo nodig een experiment met ons uithalen!' Verontwaardigd toont hij een recente Turkse kaart waarop de Sovjet-Unie is opgedeeld tussen Europa en Turkije, waarbij alleen Siberie voor Rusland overschiet. 'Ik ben voor een groot en ondeelbaar Rusland. Rusland heeft nog nooit iemand met geweld ingelijfd. Sacharov was gewoon paranoide, met zijn plan om de Sovjet-Unie in 54 republieken op te delen. De republieken mogen zich afscheiden, maar het Rusland van voor 1917 moet bewaard blijven.'

Ondanks zijn afkeer van de bolsjewieken is Riverov toch voor de oprichting van een Russische communistische partij, die tot op heden niet bestaat. 'Als ze op nationalistische leest is geschoeid word ik misschien nog wel lid ook.'

De geruchten over pogroms verwijst Riverov naar het rijk der fabelen. 'De mensen die dat zo hard roepen hebben er kennelijk belang bij. Als Sobtsjak dat zegt dan weet hij kennelijk waar die pogroms vandaan komen. Zeventig jaar leven we al bij de gratie van geruchten. Die angst dat Rusland wakker zal worden! Wij hebben andere volkeren juist altijd geholpen.' Zielepijn's Avonds, in de sporthal Jubilejnaja, was de opkomst groter dan bij Peters standbeeld. Ongeveer drieduizend Russen kwamen luisteren naar hun geestelijke vaders, lievelingsschrijvers en -redacteuren. De avond werd geopend met een donderend gedicht van de negentiende-eeuwse Russiche dichter Fjodor Tjoettsjev over volk en vaderland, slavernij en bevrijding, zielepijn en harteleed. 'Er vindt een aanval plaats op de Russische cultuur', aldus de Leningradse schrijver Sergej Voronin. We mogen niet inspelen op de aanvallen van mensen die de fundamenten van onze maatschappij tot de grond toe willen afbreken, zegt hij, doelend op wat in deze kringen verachtelijk 'de liberalen' worden genoemd. In Leningrad is het progressieve parlementslid Anatoli Sobtsjak, een van de betere professionals in de Opperste Sovjet, de personificatie van die liberalen. Volgens de publicist Vladimir Bondarenko moet men blij zijn dat de 'Russische ontmoetingen' de Leningraders angst inboezemen. Waar is dat gevaar van het Russische fascisme, waarover op de grote Moskouse antifascistische demonstratie van 4 februari zo luidkeels werd geschreeuwd? 'Wie lijdt er onder de Russen? De Georgier Sjevardnadze soms, of de jood Baklanov (hoofdredacteur van het literaire maandblad Znamja - LS)?' Volgens Bondarenko is juist de linkse pers totalitair en de Opperste Sovjet is in handen van een lobby van rijken, die provocatieve uitvallen tegen de leiders van de Russische renaissance lanceren. De vechtpartij in het Moskouse Schrijvershuis, een paar weken geleden uitgelokt door leden van de antisemitische organisatie Pamjat, kan volgens de schrijver Vladimir Solooechin onmogelijk een pogrom genoemd worden. 'Er is een bril stukgeslagen, toe maar! Ik zeg tegen die mensen: waarom zouden wij pogroms organiseren? De Oktoberrevolutie zit ons tot hier.'

aldus solooechin onderr luid applaus. De 'Russische ontmoetingen' eindigen zondag 25 februari met een soort traditioneel carnavalsfeest. Op dezelfde dag organiseren de democraten in alle grote steden van de Russische republiek demonstraties ter herdenking van de februarirevolutie van 1917, die het tsarisme door een min of meer democratisch bewind verving. Volgens velen had het daarbij moeten blijven en heeft de Oktoberrevolutie Rusland in de ellende gestort.

    • Laura Starink