Thatcher uit de bocht

VORIG JAAR VOER een Frans eskader naar de Libanese kust om daar een christelijke vrede te helpen stichten. De socialistische regering toonde de tricolore, heel even. De Franse hand bleek ietwat overspeeld. Frankrijks partners in de Europese politieke samenwerking maakten er geen punt van. Ieder land heeft zo zijn eigen historische erfenis te verwerken.

Voor het Britse besluit om het verbod op nieuwe investeringen in Zuid-Afrika in te trekken is een dergelijke, nogal gemakzuchtige, verontschuldiging onvoldoende. Ook al moet worden erkend dat de banden tussen het Verenigd Koninkrijk en Zuid-Afrika van historische waarde zijn. Maar Groot-Brittannie gaat in tegen een welgefundeerd en in wezen genuanceerd beleid van al zijn partners, zowel in Europees als in Atlantisch verband. Dat veroorzaakt ernstige schade aan de structureel noodzakelijke saamhorigheid en ondermijnt de bondgenootschappelijke geloofwaardigheid, vooral in Afrika. Eigendunk dan wel eigenbelang dan wel een combinatie van beide komt in aanmerking als verklaring.

WANT WAT is het geval? In Zuid-Afrika heeft een nieuwe president een aantal moedige besluiten genomen om zijn land verzoening en een nieuwe toekomst te bieden. De zwarte oppositie werd wettig verklaard, met de vrijlating van Nelson Mandela heeft zij een stem gekregen die door niemand meer kan worden veronachtzaamd. Behalve dan door Margaret Thatcher die Mandela's advies om de sancties voort te zetten en de druk te handhaven geen overweging waard vond.

Mandela's raadgeving komt evenmin als het standpunt van Engelands partners voort uit gebrek aan waardering voor wat er in Zuid-Afrika is gebeurd en waarschijnlijk te gebeuren staat. Alleen, de kloof die de zwarten scheidt van hun burgerrechten is weliswaar versmald maar nog lang niet gedicht. Blank Zuid-Afrika moet verder gaan en zonodig verder worden gedwongen op de weg die nu een stuk is afgelegd.

Vanzelfsprekend moet er ruimte zijn voor verschillende opties. Het Nederlandse parlement heeft bijvoorbeeld de regering gevolgd en wetgeving, gericht op een verstrakking van bestaande sancties, opgeschort in afwachting van de verdere ontwikkelingen in Zuid-Afrika. Daarmee werd erkend dat nuances bestaansrecht hebben. Ook het Britse standpunt dat het tijd was geworden voor een beloning, kon - zeker gezien de algemene waardering voor de gemaakte vooruitgang - niet zonder meer terzijde worden geschoven.

MAAR ER IS samenwerking of er is geen samenwerking. Wanneer het eerste geldig is, moet daaraan een eigen gewicht worden toegekend. De stemmen staakten niet, er was integendeel de grootst mogelijke meerderheid voor een voortzetting van de bestaande sancties onder de gegeven omstandigheden. Dat op zichzelf had de Britse regering tot inkeer mogen brengen. Het argument dat tot de onderhavige maatregelen niet gemeenschappelijk was besloten, is formeel juist maar overtuigt niet.