Sandinisten en oppositie wakkeren verkiezingsvuur bij Nicaraguanen aan; Verzoenende toon besluit felle campagnes

MANAGUA, 21 febr. - Als 'La Sonora Dynamita', een heetgebakerde Colombiaanse zangeres, tijdens een afsluitende campagnebijeenkomst van het regerende Frente Sandinista (FSLN) in de Zuidnicaraguaanse stad Leon het lied 'Daniel is mijn haan' aanheft, kent het enthousiasme van de tienduizenden geen grenzen. 'Daniel, Daniel', scandeerden de spreekkoren op het grote plein voor de kathedraal, terwijl vuurwerk knalt en sirenes loeien. Daniel Ortega, het sandinistische haantje de voorste, die bij de algemene verkiezingen van zondag zijn presidentschap met zes jaar hoopt te prolongeren, trapt op zijn beurt met nonchalante 'macho'-bewegingen basketballen in het publiek. Dat zwaait met rood-zwarte sandinistische banieren en toont borden waarop Violeta Chamorro, de presidentskandidate van de rivaliserende Nationale Oppositionele Unie (UNO) als kip staat afgebeeld. Zij wordt uiteraard door de sandinistische haan besprongen. Fijnzinnig zijn de Nicaraguaanse verkiezingscampagnes niet.

Koeien 'Zij (van de UNO) beweerden dat zij er 500.000 op de been kunnen brengen', roept Ortega tegen het publiek dat al begint te lachen. 'Vijfhonderdduizend wat? Vijfhonderdduizend achterwerken van koeien.'

Stormachtig gelach. 'De UNO is een uitvinding van de Yankees', vervolgt Daniel Ortega op meer ernstige toon. 'Er zitten ex-somozisten in en contras die scholen en cooperaties hebben platgebrand en nonnen en boeren hebben vermoord... De aanhangers van de UNO zijn schuldig aan de dalende produktie en de hyperinflatie, want zij hebben de agressie-oorlog bevorderd. Niet de revolutie maar de Yankees en hun UNO-bondgenoten hebben geprobeerd het volk uit te hongeren en te doden... Toch verrichte het volk van Nicaragua een wonder door een economisch bankroet te voorkomen en weet het de produktie weer op te voeren uit de as van de oorlog'. Tegen het einde van zijn korte, geimproviseerde toespraak klinkt Daniel Ortega verzoenend. 'Een stem voor het sandinisme is een stem voor de vrede', zegt hij, 'en na de verkiezingen zullen wij een akkoord bereiken met het Witte Huis.'

Alsof hij deze verzoenende houding met zijn kleding wil onderstrepen is de sandinistische leidsman de laatste tijd niet meer in militair pak gesignaleerd. Tot slot weerklinkt de overheersende leuze van de sandinistische verkiezingscampagne: 'Alles zal beter worden'.

'Si, si, Daniel, Daniel, cinco cinco (de sandinistische kieslijst), krijst de massa terug. Waarna gratis bier wordt getapt, orkestjes beginnen te spelen en massale danspartijen op gang komen. 'Een nieuwe generatie op het ritme van Daniel', galmt het door de luidsprekers.

Een dag later - het is zondag - sluit de door Washington gesteunde Nationale Oppositionele Unie (UNO), een centrum-rechtse alliantie van veertien partijen en partijtjes waarvan echter ook de communisten deel uitmaken, haar nationale campagne af op het Plein van de Revolutie in Centraal-Managua. UNO-kandidate Dona Violeta Chamorro, de eigenares van de oppositiekraint La Prensa, geheel in het wit gekleed en met haar rechterbeen in het gips na een recente val, wordt met vereende krachten en onder applaus op een hoog podium gehesen. 'Violeta, Violeta', gilt de onafzienbare menigte die zwaait met blauw-witte nationale vlaggen. Op ontelbare spandoeken staan teksten als 'UNO puede' (UNO kan het) en 'UNO es el cambio' (UNO is de verandering). Her en der steken staketsels omhoog waarop zowaar hanenkoppen zijn gestoken.

Fors geschut

De 61-jarige weduwe van de destijds door somozisten vermoorde uitgever Pedro Joaquin Chamorro begint met fors geschut: 'Net zoals het marxisme in Oost-Europa als sneeuw voor de zon verdwijnt, zal het marxistische sandinisme hier worden weggevaagd'.

Zij leest haar teksten op hoge toon van het papier en ook dat gaat de kersverse politica aanvankelijk wat moeiljk af. Maar zij krijgt het ritme snel te pakken en de retorische uithalen, waar de 'latinos' het patent op lijken te hebben, rollen er nu routineus uit. 'Onder mijn regering van nationale redding zal de handel vrij zijn en zullen de ondernemers de steun krijgen om de economische problemen op te lossen, die door de sandinisten zijn veroorzaakt. De boeren zullen echt eigenaar van hun grond worden en het stakingsrecht van de arbeiders zal worden gerespecteerd. Wij zullen een einde maken aan de honger en de misere die de sandinistische dictatuur ons volk heeft bezorgd... De morele waarden van de familie en het respect voor de ouders zullen weer worden hersteld... Heb vertrouwen in Violeta, ik zal jullie niet verraden. Ik wil geen sandinistische revolutie, maar een democratische revolutie.' Ook Dona Violeta besluit op meer verzoenende toon: 'De Nicaraguanen moeten elkaar weer begrijpen. Wij moeten de sandinisten vergeven en in vrede leven'.

Na verspreide protesten uit het publiek roept zij fel: 'Het is niet juist een revanchistische houding aan te nemen'.

De ovaties golven over het 'Plein van de Revolutie' dat door de UNO hardnekkig 'Plein van de Republiek' wordt genoemd. Daarna verspreiden UNO-activisten geen bier, maar gratis broodjes.

Schamper's Avonds komt de afsluitende UNO-manifestatie als vijfde onderwerp op het schaamteloos-partijdige journaal van de nationale sandinistische televisie. Het bericht beperkt zich tot wat schampere opmerkingen en noemt een deelnemertal van 40.000. Dat is zeker een forse onderschatting. Het Plein van de Revolutie, waar al snel honderdduizend mensen op kunnen, was afgeladen en ook een redelijk deel van het aangrenzende, immense Carlos Fonseca-park was gevuld. Serieuze waarnemers komen daarom eerder uit op 200.000 a 220.000 deelnemers.

Een Westeuropese diplomaat in Managua legt uit: 'In het algemeen trokken de bijeenkomsten van het Frente de afgelopen tijd wat meer mensen dan die van de UNO. Maar wat zegt dat? De sandinisten hebben een grote en gesmeerde organisatie met veel middelen om massa's bijeen te brengen. De UNO-coalitie is op dat punt nog zwak, maar haar bijeenkomsten zijn veel spontaner en geloofwaardiger'. De 'oorlog' van de opiniepeilingen, die op 1 februari van de opperste kiesraad moest worden gestaakt, bracht ook niet al te veel soelaas. De meeste peilingen geven Daniel Ortega zo'n 50 procent van de stemmen tegen Dona Violeta ongeveer 30 procent. Maar de meeste onderzoeksbureaus in Nicaragua zijn wel pro-sandinistisch. Het Frente Sandinista koketteert vooral met een half januari uitgevoerde peiling van het Amerikaanse bureau Greenberg-Lake dat de sandinisten 51 procent van de stemmen voorspelt en de UNO slechts 24 procent. Dit bureau zou inderdaad een redelijke reputatie genieten, maar de vragenstellers waren studenten van de (Jezuieten) Universiteit van Centraal-Amerika in Managua die het sandinisme kritisch maar zeer welwillend pleegt te volgen.

Gallup

De UNO bracht slechts twee peilingen in stelling: een schaamteloos partijdige van de oppositiekraint La Prensa en een van een Gallup-bureau uit Costa Rica. Dat laatste gaf de UNO 53 procent tegen het Frente 42 procent. Maar Costa Rica heeft een anti-sandinistische reputatie te verliezen en de naam Gallup zegt in Latijns Amerika ook niet alles. Zo voorzag Gallup-Chili in oktober 1988 een forse zege voor generaal Pinochet die prompt het referendum over zijn aanblijven verloor.

Het hoofd van een organisatie van buitenlandse deskundigen in Managua analyseert: 'Er zijn 1,9 miljoen Nicaraguanen in de kiesregisters ingeschreven en waarschijnlijk zullen er 1,6 miljoen stemmen. Van hen zijn er 600.000 a 700.000 voor wie het voordelig is op het Frente te stemmen of die door sandinistische activisten in de werksfeer onder druk worden gezet: boeren die van de landhervorming profiteren, cooperatieleden, overheidsemploye(e)s, militairen, politie. Dit is bijna de helft van het electoraat. Ik houd het daarom op een kleine overwinning van het Frente'. De politicoloog Carlos Gabuardi schrijft in het redelijk neutrale weekblad La Cronica dat de UNO alle kansen heeft gehad om de erbarmelijke economische situatie in dit land grondig uit te buiten. 'Daar kwam het onvoldoende van', meent hij, 'de campagne-organisatie van de UNO bleef zwak en beschikte ondanks de twee miljoen dollar aan hulp van het Amerikaanse Congres over minder middelen (dan de sandinisten). Daniel Ortega heeft alle plaatsen van betekenis twee keer aangedaan. Violeta Chamorro is niet eens overal geweest. ' Gabuardi: 'Het Frente Sandinista heeft optimaal geprofiteerd van de voordelen die een regerende partij nu eenmaal heeft en slaagde erin de indruk te wekken dat het in staat is opnieuw te beginnen'.

Onkunde

Is dat inderdaad mogelijk na ruim tien jaren sandinistisch bestuur, waarin het levenspeil van de mensen door oorlog en onkunde zakte tot het niveau van 1950? Jorge Irias, die de UNO-controle op de stembureaus coordineert, zegt peinzend daarover: 'Wij waren tot nu toe een volk van burgeroorlogen en dictators. Nog nooit bestond hier een echte democratie in Westerse stijl. Ook het Frente is een produkt van een onvolwassen politieke cultuur dat met zijn autoritaire houding en optreden zekere resultaten weet te behalen'.

Na deze wat onzijdige ontboezeming herstelt de partijpoliticus in Irias zich snel. Hij zegt: 'Toch gaan wij als echte democraten zondag zeker winnen. Niet zomaar, maar met twee op een'.

    • Ferry Versteeg