HOOFDREDACTEUR VAN RABOTNITSA: 'Vrouwen werken zich tepletter'

Met pittige pas stapt ze op het katheder af. Een korte, donkere vrouw, gekleed in een rood mantelpak; ze draagt een modieuze bril en grote oorhangers. 'Sta mij toe u te groeten, ook namens 24 miljoen Russische vrouwen die ons tijdschrift lezen en wier lief en leed ik hier vandaag vertegenwoordig.' Zoya Krylova, hoofredacteur van met Russische maandblad Rabotnitsa, opende gisteren de manifestatie Secretaresse '90 in het Haagse Congresgebouw met een indrukwekkende rede over de Russische vrouw die al drie generaties werk en gezin combineert. De helft van de ingenieurs in de Sovjet-Unie is vrouw, een kwart van de wetenschappers, tweederde van de artsen, maar voor dit succes werd een bittere prijs betaald. Een extreem hoog percentage vrouwen verricht slecht betaalde, zware lichamelijke arbeid en moet daarnaast het huishouden doen. De meesten komen na hun huwelijk niet hogerop, op grote schaal wordt zelfs voor werk op lager niveau gekozen als dat beter samen gaat met het gezin.

Een van de resultaten van de perestrojka is, meent Krylova, die nu spreekt als volksvertegenwoordiger en lid van de commissie voor vrouwenbelangen van de Opperste Sovjet, dat de slechte en ongezonde omstandigheden waarin veel vrouwen werken worden erkend en verbeteringen worden ingevoerd.

Zwaar leven

Later in het gesprek klinkt ze minder formeel. 'Vrouwen werken zich te pletter. Stel je eens voor hoeveel winst de overheid uit al die vrouwen heeft gehaald. Vrouwen hebben een zwaar leven, je kunt dat niet vergelijken met hier. Bij jullie werken de vrouwen helemaal niet.' In Rabotnitsa (De Arbeidster) wordt over meer dan deze zaken bericht. Krylova bracht het februarinummer mee, 40 pagina's dik, advertentievrij, weinig kleurendruk, maar een gevarieerde inhoud. Op het omslag een wat merkwaardig portret van een bedrijfje, achterop schilderijen en een foto van een collectionneur. Krylova lacht en slaat de dubbele pagina op met gedichten van Pasternak, kort ingeleid en geillustreerd met een paar kleine foto's (waarbij een mooie van Pasternak en Anna Achmatova). 'Jullie zouden het omkeren, een groot verhaal over Pasternak met een gedicht', zegt ze. 'Elk nummer bevat proza en poezie, we willen dat het over alles gaat. We werken voor een groot land, er zijn veel afgelegen streken waar de televisie de enige bron van informatie is. We brengen cultuur, medische zaken, informatie en analyses van recente gebeurtenissen, knippatronen en recepten. Rabotnitsa bereikt 100 miljoen lezers, het is een volksblad, maar je moet er niet van uit gaan dat het volk stom is. In tegendeel, het volk is wijs.' Ze bladert verder. 'Deze reportage gaat over een cooperatieve onderneming, een nieuw verschijnsel waar veel mensen bang voor zijn, want ze maken winst. Dat roept geen liefde op. We schrijven dat ze veel goeds hebben gedaan en dat dit een gunstige ontwikkeling is. Een van onze taken is om de algemene mening bij te stellen.'

De tolk aarzelt bij de vertaling van een bijbeltekst met toelichting. Krylova legt uit dat de rubriek over moraal gaat, dat ook over de koran wordt geschreven, vanuit een humanistisch visie.

Krylova ging journalistiek studeren in 1961. 'Een heel interessante tijd, de periode van dooi onder Chroesjtsjov. We hoorden Ehrenburg spreken en dichters die uit de kampen terug kwamen, dat kon allemaal. Daarna kwam Brezjnev en vooral de laatste jaren kregen we het benauwd. We waren toe aan perestrojka. Maar de perestrojka heeft ons gedwongen diep in ons zelf te kijken. De geschiedenis werd geopenbaard, we wisten er niets van. De betrekkingen met andere landen, ook daar wisten we niets van. We moesten de hele wereld opnieuw beschouwen en uitvinden hoe we moesten leven. Een moeilijk proces, heel boeiend, maar zeer zwaar. De oude economie is aan het verdwijnen, maar de nieuwe heeft zich nog niet aangediend. Er is een tekort aan alles. De gewoonste dingen zijn niet te krijgen.' Hoe was het om in de Brezjnev-periode journalist te zijn? Die vraag blijkt moeilijk te beantwoorden. Ze vertelt over Komsomolskaya Pravda waar ze jarenlang werkte. 'Een goede leerschool.'

Zegt dan: 'Journalisten hebben altijd een grote rol gespeeld in ons land. Het zijn voorlopers en dat is niet toevallig. Onder journalisten zit een enorm potentieel dat zich wil inzetten voor mensenrechten en progressieve zaken. 'De kranten hebben altijd een rol gespeeld. Als er geen rechter of leider meer is, wendt men zich tot de krant, die komt er aan en schrijft er over. Maar het was een moeilijke tijd. Veel journalisten werden ontslagen. Ik schreef een artikel over een man die ten onrechte acht jaar gevangenisstraf kreeg. Hij kwam daarna vrij. We hebben nu veel meer mogelijkheden. We kennen de geschiedenis en de cijfers, de censuur is afgeschaft. Er zijn geen onderwerpen meer waar je niet over schrijven mag.'

Bijbeltekst

Rabotnitsa ligt als tastbaar bewijs op tafel met zijn bijbeltekst, het artikel over Litouwen en de meningen van de intellectueel en de econoom tegenover die van de eenvoudige boer en de kleine baas. 'Mijn generatie heeft veel meegemaakt', zegt ze afwezig. 'We hebben als kind over de oorlog gehoord, we zagen de mensen terug komen uit de concentratiekampen van Stalin, we probeerden onder Brezjnev onze idealen levend te houden. Gorbatsjov is een moedige, sterke leider en tot nu toe is het hem gelukt. Dat alles van een persoon afhangt is beangstigend, daarom heeft hij zo'n haast om nieuwe instituties in te stellen, de maatschappij zo te vormen dat de ontwikkeling niet meer bepaald wordt door een leider. Er moeten wetten komen in plaats van mensen', zegt ze ferm. 'En een president, verkiezingen en verschillende partijen.'

WILMA CORNELISSEZoya Petrovna Krylova met een exemplaar van Rabotnitsa: 'Mijn generatie heeft veel meegemaakt'Foto Maurice Boyer

    • Wilma Cornelisse