Hendriks voegt emotie toe aan de stereometrie

In het betrekkelijk kleine gezelschap van consequente Nederlandse constructivisten neemt de 71-jarige Berend Hendriks alleen al door de complexiteit van zijn composities een aparte plaats in. Zijn grote schilderijen, dikwijls twee- of meerluiken en meestal rondom een thema gegroepeerd, laten uiterst gedetailleerde voorstellingen zien waarin een veelheid van geometrische figuren in lange kleurenreeksen gestalte krijgen. Cirkels, veelhoeken en vierkanten, banen en lijnen worden door die uit elkaar voortkomende kleurengamma's gedragen. De acrylschilderingen zijn de zorgvuldig berekende plattegronden van Hendriks' gedachtengoed, dat te maken heeft met muziek, de bijbel, met het leven in de maatschappij van vroeger en nu.

Zijn omvangrijk recent oeuvre wordt op het ogenblik geexposeerd in de dependance van de Arnhemse Hogeschool voor de Kunsten, de stad waar hij woont en de academie waar hij jarenlang als docent zijn theorieen heeft uitgedragen. De tentoonstellingsruimte ligt niet ver van de parkeergarage Musis in het centrum waarvoor Hendriks enkele jaren geleden in het kader van de eenprocents-regeling een vele tientallen meters omvattende geveldecoratie ontwierp. In een bij die gelegenheid verschenen boekje verduidelijkte hij de opzet van zijn ontwerp in een artikel waaruit de schier wetenschappelijke basis van zijn werk blijkt.

Hendriks heeft een systeem ontwikkeld waarin vormen en kleuren de consequentie zijn van reken- en wiskundige cijferreeksen. Een bepaald uitgangspunt daarin leidt tot een aantal variabelen waaruit op grond van aansluitende berekeningen, die weer met gegevens van maat en ritme te maken hebben, keuzes moeten worden gemaakt. De coordinatenstelsels, modulen en andere strenge ordeningsprincipes doen eerder aan de tekentafel van een vliegtuigbouwer denken dan aan het atelier van een beeldend kunstenaar.

Maar als Hendriks na al deze formele overwegingen in zijn grote atelier kwasten, spuitbussen, meetlat, passer en de in plastic bekertjes aangemaakte kleurvarianten ter hand neemt, voegt hij aan het dan vastliggende ontwerp zijn emoties toe. Op deze expositie blijkt, dat dit zijn kunstenaarschap is. Het is die ongrijpbare meerwaarde die de schilderijen ver boven het niveau van knappe stereometrie verheft.

De tentoonstellingsruimte is een grote, koele, fabrieksachtige hal. In die neutrale omgeving komen de tientallen schilderijen optimaal tot hun recht. De in elkaar grijpende systemen van cirkels, veelhoeken, vierkanten, tandraderen en spiralen doen soms denken aan het inwendige van reusachtige machines die even in een moment van rust verkeren, of aan in verre nevelen rondwentelende sterrenstelsels. De doeken kunnen ook worden geassocieerd met een duizenden malen vergrote microcosmos waarin de celdeling zich in een onstuitbare voortgang naar nieuwe vormen voltrekt. Cirkels worden driehoeken, vierkanten verglijden via kleurmetamorfoses naar negentighoeken. Soms spelen tientallen processen zich tegelijkertijd binnen het kader van een schilderij af. Berend Hendriks was aan de Rijksacademie in Amsterdam een leerling van Heinrich Campendonk, de grondlegger van een in ons land nieuwe monumentale traditie die hij op zijn beurt heeft voortgezet en uitgebouwd. Monumentaal werk van Hendriks, die ook als glazenier naam heeft gemaakt, bevindt zich in kerken, gemeentehuizen, sporthallen, ziekenhuizen en fabrieken op diverse plaatsen in Nederland, bijvoorbeeld in het Amsterdams Medisch Centrum. Eigenlijk hebben al zijn voorstellingen het formaat van een gebouw nodig.

De tientallen doeken op deze tentoonstelling vormen vijf series met als gemeenschappelijk thema het oudtestamentische verhaal van het gevecht tussen Jakob en de Engel. Elk schilderij verbeeldt een fragment van die strijd zonder winnaar, een episode van elementair geweld dat in deze geometrische abstractie in ongeremde hevigheid van de wanden afgloeit. Het is prachtig werk dat Hendriks als een formidabel monumentaal kunstenaar doet kennen.

    • Bas Roodnat
    • Berend Hendriks
    • de Engel
    • M Vr. 9-17 Uur
    • Oude Kraan 26. Ma. t
    • Zo. 13-17 Uur. Catalogus Fl.25
    • M 11 Maart in de Hogeschool voor de Kunsten Arnhem