EG verdeeld over sancties Zuid-Afrika

DUBLIN, 21 febr. - De Europese Gemeenschap is er gisteren niet in geslaagd een unaniem standpunt in te nemen over eventuele verzachting van de sancties tegen Zuid-Afrika.

Op de ministeriele bijeenkomst in Dublin bleek de Britse minister van buitenlandse zaken, Douglas Hurd, vrijwel alleen te staan in zijn mening dat de politiek van de Zuidafrikaanse president, Frederik de Klerk, ondersteuning verdient door het opheffen van bepaalde sancties.

Tegelijkertijd liet de Britse premier Margaret Thatcher gistermiddag in het Lagerhuis weten dat het vrijwillige verbod op nieuwe investeringen in Zuid-Afrika zal worden opgeheven. Minister Hurd ontkende gisteravond op een persconferentie dat Groot-Brittannie met zijn opstelling de unanimiteit van de Europese Politieke Samenwerking (EPS) doorbreekt. 'We willen alleen de acties van president De Klerk in de goede richting ondersteunen', zei Hurd. Hurd zei er geen voorstander van te zijn de sancties volledig op te heffen. Tijdens het overleg had hij nog voorgesteld dat Londen het investeringsverbod niet zou opheffen als de EG zich zou verbinden stap voor stap sancties op te heffen als de staat van beleg zou worden opgeheven, maar daarvoor kreeg hij, behalve van Portugal, geen steun. De EG-ministers werden het wel eens over een voorstel uit Nederlandse koker op korte termijn een ministeriele 'trojka' - bestaande uit de ministers van buitenlandse zaken van Ierland, Frankrijk en Italie - op een missie naar Zuid-Afrika te sturen die met alle politieke groeperingen moet spreken over het sanctiebeleid.

De Ierse minister van buitenlandse zaken, Gerry Collins, noemde de eenzijdige opheffing van het Britse investeringsverbod gisteren een 'uiterst schadelijke actie' die de EPS kan ondermijnen.

Pag.4: Vervolg

Dit maakt, zo meende Collins, de weg vrij voor andere lidstaten om eenzijdig binnen de EPS overeengekomen maatregelen op te heffen. Die politiek zou volgens Collins een terugslag kunnen krijgen als alle lidstaten op hun eigen houtje zouden opereren. Collins verwees daarbij naar maatregelen die de EG heeft genomen tegen Libie en Syrie. Die maatregelen vloeiden voort uit acties van die landen tegen Groot-Brittannie en werden genomen uit solidariteit met Londen.

De EG zal op basis van de bevindingen van de trojka pas het opheffen van de sancties tegen Zuid-Afrika overwegen als de staat van beleg is opgeheven en als de politieke gevangenen zijn vrijgelaten, liet Collins weten.

Minister Hurd wees er in zijn verdediging van de opheffing van het investeringsverbod nog op de 'unieke positie' van Groot-Brittannie in Zuid-Afrika. Die positie komt tot uitdrukking in de grote mate van invloed die het Verenigd Koninkrijk daar kan uitoefenen. 'Als we in de afgelopen jaren hadden toegegeven aan de op de Britse regering uitgeoefende druk, dan zou Mandela nu waarschijnlijk nog in de gevangenis zitten', meende Hurd. Hij herinnerde eraan dat in de anti-apartheidsgroepen in Zuid-Afrika zelf ook geen overeenstemming bestaat en citeerde de anti-apartheidsactiviste Helen Suzman, die ervoor heeft gepleit de sancties op te heffen.

Hurd meende dat de veranderingen in Zuid-Afrika precies in de richting gaan die de EG al jarenlang heeft voorgestaan. Als de EG nu niet zichtbare steun aan De Klerk geeft, dan riskeert de Zuidafrikaanse president te worden weggevaagd door uiterst rechts, zei Hurd te vrezen.

De Nederlandse minister Van den Broek zei overigens niet zo zwaar aan de Britse 'Alleingang' te tillen. Net zoals het sanctiebeleid in 1985 in etappes is opgebouwd zouden de sancties ook stap voor stap opgeheven kunnen worden. Volgens Van den Broek was het sturen van de trojka naar Zuid-Afrika in twee opzichten belangrijk: in de eerste plaats tegenover De Klerk, als teken van goedkeuring voor de ontwikkeling die hij in gang heeft gezet, en in de tweede plaats zou de missie een bijdrage kunnen leveren aan het op gang brengen van een dialoog tussen de Zuidafrikaanse regering en de oppositie. De discussie in de EG gaat volgens Van den Broek in feite alleen over het 'tempo van de geleidelijkheid'.

    • Frits Schaling