Als het ergens mis gaat dan is het in Roemenie

Op papier was het eind december al duidelijk: als het in een van de Oosteuropese landen waar een omwenteling heeft plaatsgehad mis gaat, dan is het in Roemenie. Conflictstof ligt in dit Balkanland hoog opgestapeld: een omvangrijke Hongaarse minderheid, een jarenlange dictatuur die de bevolking gefrustreerd en arm heeft achtergelaten, en een politieke cultuur die al voor de communistische machtsovername van 1946 werd gekenmerkt door harde handen en sindsdien zeker niet aan subtiliteit of harmonie heeft gewonnen.

Maar dat Roemenie zich zo snel na de Ceausescu-dictatuur zou ontwikkelen tot een potentieel Libanon van Oost-Europa, dat overtreft toch eigenlijk ieders stoutste verwachtingen. Vraagstukken als economische hervormingen of het nationaliteitenprobleem zijn nog niet eens aan de orde gekomen, de laatste weken. Toch ontwikkelt zich al een politieke situatie, die steeds meer in het teken staat van geweld en die volstrekt onoplosbaar lijkt.

Het Front voor Nationale Redding, dat sinds de val van Ceausescu de uitvoerende macht in handen heeft - sinds kort met inspraak van andere, voorshands nog weinig serieus te nemen politieke partijen - heeft de afgelopen week geprobeerd door middel van concessies de algehele opwinding in de straten van Boekarest te keren. In antwoord op voortdurende demonstraties voor de centrale televisiestudio's werd de directeur ontslagen. Niettemin zijn de demonstraties doorgegaan, want de verdenking in brede lagen van de bevolking dat de televisie door 'de communisten' van het Front gecontroleerd blijft, is onuitroeibaar.

In antwoord op een bezettingsactie van jongere officieren ontsloeg het Front de minister van defensie, wie betrokkenheid bij het Ceausescu-regime werd aangewreven. Dat ontslag heeft er in elk geval niet toe geleid dat de militairen voor het Front-hoofdkwartier zondag een serieuze poging hebben gedaan de bestorming van het gebouw te verhinderen. Ze hebben pas ingegrepen nadat, naar verluidt, een vice-premier door de demonstranten van het balkon dreigde te worden gegooid, de inhoud van zijn bureauladen achterna.

Ontsporing

De situatie munt niet uit door overzichtelijkheid, en de verwijten over 'manipulatie', 'dronken voeren' of zelfs 'betaling' die tussen de verschillende partijen in het Roemeense conflict over en weer vliegen, kunnen grotendels naar het rijk der fabelen worden verwezen. De heethoofden die zondag tot bestorming en molestaties overgingen, worden voor zover bekend niet uit een duidelijk centrum geleid.

Het zinloze geweld is een ontsporing. Erachter gaat echter wel degelijk authentieke bezorgdheid schuil, en een vage coalitie van studenten - die vinden dat het bloed van hun kameraden is misbruikt voor een herleving onder andere naam van de communistische partij -, intellectuelen, die in grote lijnen hetzelfde vinden, en aanhangers van de drie zogenoemde 'historische' partijen die vooralsnog weinig realistische dromen koesteren over een herleving van het Roemenie van voor 1946. Het Front heeft in de Roemeense samenleving nog de meest coherente visie op een ontwikkeling van het sociale, economische en politieke systeem. Een politiek alternatief voor het Front is er voorshands niet en het is zeer de vraag of de voor 20 mei voorziene verkiezingen daaraan iets kunnen veranderen.

Aan de erosie van zijn geloofwaardigheid heeft het Front de afgelopen weken fors bijgedragen door pleidooien voor een soort 'geleide' democratie zonder partijen, door grote schroom bij het verstrekken van gegevens over machtsverhoudingen binnen de communistische politieke elite in het verleden en over de rol van het leger bij de omwenteling in december, en in meer algemene zin door een uitvoerig vertoon van arrogantie van de macht.

Nu is gebleken dat niets een bestorming van ministeriele bureaus meer in de weg staat, lijkt het prestige van het Front wederom een gevoelige knauw te hebben gekregen.

Martelaren

Het Front kan natuurlijk, zoals het dat eind januari heeft gedaan, een beroep doen op arbeidersmassa's om, eveneens op agressieve wijze, het Front hun steun te betuigen. Veel helpen zal dit niet omdat zo'n tactiek op haar beurt bijdraagt tot een verhoging van de spanning. Hetzelfde geldt voor de thans aangekondigde 'strenge bestraffing' van degenen die de bestorming van dit weekeinde zouden willen herhalen. Martelaren kweken onder zijn critici, dat lijkt wel het laatste waaraan het Front behoefte heeft, nog afgezien van de vraag of het Front voldoende greep heeft op het justitieel apparaat om arrestanten te vervolgen of zelfs maar in hechtenis te houden. Het gezag van de Roemeense politieke leiding is ondermijnd, zonder dat er van een duidelijk alternatief sprake is. Alle ingredienten voor een langdurige periode van improduktieve instabiliteit zijn in Roemenie aanwezig.

Parachutisten hebben zojuist Gelu Voican-Voiculescu(links) ontzet. De Roemeense vice-premier werd zondag urenlang gegijzeld. (Foto AP)

    • Raymond van den Boogaard