'Speciale bieren bedreigen de consumptie van pils niet'

DELFT, 20 febr. - De ingrijpende reorganisatie bij Heineken, mede omdat 's lands grootste pilsproducent de opkomst van een markt voor 'speciaal bier' heeft gemist, doet vermoeden dat gouden tijden aanbreken voor de makers van Kwak, Duvel, Verboden Vrucht, Westmalle en andere ambachtelijk gebrouwen, traditionele biersoorten. Maar twijfel daaraan is gerechtvaardigd. 'Als men over echt speciaal bier praat, dan is de markt miniem. Ze vormt geen bedreiging voor de pilsconsumptie', hield zo'n ambachtsman, directeur/ eigenaar Toon van den Reek van de Arcense Bierbrouwerij gisteren een gehoor van bierliefhebbers voor. Hij sprak in Delft, op een symposium van de Technische Universiteit over kleinindustriele en ambachtelijke brouwerijen in Nederland en Vlaanderen.

Volgens ir. W. Riedijk, specialist in ambachtelijke technologie aan de faculteit Wijsbegeerte en Technische Maatschappijwetenschappen van de TU, is niettemin het einde van het 'vlakke biertje' in zicht: de consument heeft genoeg van vrijwel smaak- en kleurloze, met een minimum aan liefde en een maximum aan efficiency gebrouwen, nauwelijks van elkaar te onderscheiden industriepilsen.

Verkoopcijfers lijken Riedijks theorie van 'de emancipatie van de smaak' te staven. Van de 12,1 miljoen hectoliter die in 1980 op de Nederlandse biermarkt werd verkocht, bestond 98 procent uit pils en de rest uit speciale, al dan niet geimporteerde soorten als abdij- en witbieren. Tien jaar later beslaat pils nog 'slechts' 90 procent van de bierafzet en maken andere soorten de resterende 1,25 miljoen hectoliter vol.

Maar een markt bestaat ook uit een aanbodzijde, en wie die beziet komt tot de ontdekking dat de kleine, ambachtelijke brouwerij niet van de ene op de andere dag van de grond komt en rendeert. De Arcense Bierbrouwerij, nu een van de grootste Nederlandse producenten van 'speciaal' bier (onder andere Altforster Alt, Tarwebier, Hertog Jan-bieren en Grand Prestige), had vijf jaar nodig om op gang te komen.

Uitgesloten van het lidmaatschap van het Centraal Brouwerij Kantoor (dat de grote brouwers verenigt) moest de Arcense in z'n eentje oproeien tegen 'het vlakke pils dat ons sinds de jaren zestig is opgedrongen', aldus Van den Reek. De brouwerij mocht zelfs niet de standaard 30-centiliterfles van de andere brouwers gebruiken en was gedwongen een andere verpakking te vinden. De produktie: 17.000 hectoliter, ofwel 0,13 procent van de Nederlandse markt.

Overleven kunnen alleen die kleine brouwers, zei Marc Strubbe, van de gelijknamige brouwerij in het Vlaamse Ichtegem, die inspelen op regionale en lokale markten, die flexibel genoeg zijn om - in tegenstelling tot grote brouwers - daags na sluiting van een contract te leveren en die het imago van 'het kleine, het pure, het natuurlijke' kunnen uitbuiten. Een produktie van zo'n 20.000 hectoliter per jaar beschouwt hij daarbij als maximum.

Grootse perspectieven voor ambachtelijke brouwers schetste Strubbe dus niet, en zijn reserves werden nog eens bevestigd door G. Smulders, assortiments-manager voor dranken bij Albert Heijn.

Maar wie zaken wil doen met 's lands grootste kruidenier moet zijn verpakking uniformeren en streepjescode op zijn produkt aanbrengen. En hij moet zijn marketing aanpassen: niet zijn produkt staat centraal, maar de consument, aldus Smulders.

En dat betekent dat een groot aantal kleine brouwers wel altijd klein zal blijven. Want de jongste tendens in het speciale bier, zo liet Smulders zien, is alcohol-arm en alcohol-vrij. Werd hiervan in 1986 in heel Nederland nog amper 12.000 hectoliter verkocht, vorig jaar was dat ongeveer 500.000 hectoliter. Maar voor een gezelschap van fabrikanten die menen dat 'onze reclameboodschap in de fles zit', en dat 'ons produkt ingaat tegen de smaakvervlakking die wij de laatste jaren gekend hebben', is de suggestie zich op alcoholvrij bier te storten als vloeken in de kerk. 'Van alle kwaden is alcoholvrij bier het ergste', sprak gepensioneerd brouwmeester ir. Alfons Swartele van brouwerij Domus uit Leuven. 'Maar wie houdt het tegen?'