Geen belastingverhoging, geen Navo in DDR Kohl zet Stoltenberg en Blum weer in het gelid

BONN, 20 febr. - De CDU van bondskanselier Kohl had het gisteren heel moeilijk. Op een dag moesten twee Westduitse ministers, die ook nog alle twee tot het presidium van de CDU behoren, een pijnlijk diepe kniebuiging maken.

De thema's waarom het ging waren in het verkiezingsjaar 1990 bovendien niet kinderachtig: zij betroffen de veiligheidspolitieke consequenties van de Duitse eenheid en de vraag of de Westduitse bevolking voor die eenheid inkomensoffers moet brengen. De ene minister, Norbert Blum (sociale zaken), kreeg binnen de coalitie in Bonn direct zoveel kritiek op zijn waarschuwing in een vraaggesprek met een weekblad, dat hij inkomensoffers in de fiscale en de sociale-premiesfeer niet uitsluit, dat hij gisteren een verklaring liet voorlezen dat hij zulke offers juist wel uitsluit. In het vraaggesprek had Blum nog de belasting- en premiecategorieen genoemd die wellicht de komende jaren zouden moeten worden verhoogd. Nu liet hij - weer geheel in lijn met de ministers Waigel (CSU, financien) en Hausmann (FDP, economische zaken) - weten: 'Ik heb geen belastingverhoging voorgesteld en acht die gezien de florissante economische ontwikkeling (van de Bondsrepubliek) ook niet nodig'. De andere minister, Gerhard Stoltenberg (defensie), beet op last van kanselier Kohl en onder druk van minister Genscher (FDP, buitenlandse zaken) stevig in het stof. Stoltenberg vindt nu niet meer, zoals hij vrijdag in een persoonlijke notitie nog had uiteengezet, dat in de toekomst NAVO-veiligheidsgaranties voor het gehele verenigde Duitsland zouden moeten gelden. Ook heeft hij de gedachte laten varen dat dan op het huidige DDR-gebied eventueel niet in de NAVO geintegreerde soldaten van de Bundeswehr gelegerd zouden kunnen worden.

Tegen die opvattingen was afgelopen weekeinde direct bezwaar gemaakt door Valentin Falin, Duitsland-expert en adviseur van Sovjet-leider Gorbatsjov. En ook door een boze minister Genscher die erop wees dat hij en Kohl nog tijdens hun bezoek aan Moskou op 10 februari hadden verzekerd dat Bonn op de weg naar Duitse vereniging steeds de Sovjet-veiligheidsbelangen zal respecteren en dat Duitse eenheid niet moet betekenen dat het huidige DDR-gebied binnen de NAVO komt te vallen. Dergelijke bezwaren van Genscher had Stoltenbergs woordvoerder afgedaan als 'diens persoonlijke mening'.

De FDP had de minister van defensie vervolgens 'politieke brandstichting' verweten en openlijk met een coalitiecrisis gedreigd. FDP-voorzitter Lambsdorff eiste gisteren van Kohl actie, namelijk het gebruik van zijn bevoegdheid als kanselier tot beslissende interventie tussen verdeelde ministers (Richtlinienkompetenz). En wel om Stoltenberg tot de orde te roepen.

Kohl ontbood daarop Genscher en Stoltenberg bij zich en sprak twee uur met hen. Daarna heette het in een verklaring van de kanselier dat het trio het er geheel over eens was dat in de toekomst geen NAVO-eenheden op het huidige grondgebied van de DDR gelegerd moeten worden en het NAVO-verdragsgebied evenmin tot de DDR moet worden uitgebreid. Over de veiligheidspolitieke status van het huidige DDR-gebied moet na de Oostduitse verkiezingen van 18 maart met een nieuwe regering in Oost-Berlijn en met de vier geallieerden uit de Tweede Wereldoorlog worden gesproken, stipuleert Kohls verklaring.

Anders gezegd: de weg van de zogenoemde 2+4-conferenties die Kohl en vooral Genscher de afgelopen weken via harde diplomatieke arbeid hebben helpen effenen moet onverkort worden gevolgd. Sinds gistermiddag drie uur is dat ook weer de opvatting van Stoltenberg. De SPD-oppositie constateerde met veel leedvermaak dat de snelheid van de gebeurtenissen met betrekking tot de Duitse kwestie het kabinet-Kohl en zijn medewerkers kennelijk boven het hoofd is gegroeid zodat zij de kluts kwijt zijn geraakt.

Op de soms nogal lacherige persconferentie over Kohls verklaring, gistermiddag, bleek dat Bonn weliswaar tamelijk nauwkeurig weet wat de militaire status van het huidige DDR-gebied straks niet moet zijn, maar nog in het duister tast over de vraag welke afspraken daarover wel kunnen of moeten worden gemaakt. Op een vraag, bijvoorbeeld, of Kohls verklaring (ook) betekent dat het DDR-gebied straks gedemilitariseerd zou moeten worden, antwoordde een woordvoerder van de kanselier: 'Ja, dat kunt u eruit afleiden'.

Enkele minuten later kreeg de man een briefje toegeschoven en trok hij dat antwoord terug met de mededeling dat hij Kohls verklaring nog niet had kunnen analyseren en 'wel had voorgelezen maar niet gelezen'.

In de Westduitse media wordt er in dit verband op gewezen dat de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Baker, gisteren in een vraaggesprek met het Amerikaanse televisiestation ABC heeft verklaard dat de Sovjet-Unie zijns inziens haar laatste woord over het Duitse NAVO-lidmaatschap nog niet heeft gesproken. Vooral heeft Baker de aandacht getrokken met zijn opmerking dat Moskou de stabiliserende waarde van de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Europa erkent en dat daarom nog moet worden afgewacht in hoeverre de Sovjet-Unie uiteindelijk bezwaar zal maken tegen het NAVO-lidmaatschap van een verenigd Duitsland. Vanmiddag treedt Helmut Kohl voor het eerst op als verkiezingsspreker in de DDR. Namelijk in Erfurt, op een bijeenkomst van de Alliantie voor Duitsland, het christelijk-conservatieve verbond dat hij een paar weken geleden persoonlijk heeft helpen laten ontstaan. De kanselier zal zijn partijvrienden Stoltenberg en Blum niet dankbaar zijn voor hun bijdrage aan de voorbereiding op deze Duits-Duitse campagneprimeur in Erfurt.

    • J. M. Bik