Unieke eindrangschikking wereldtitelstrijd met vier Nederlanders in top-vijf; Koss voorkomt schaats-faillissement

INNSBRUCK, 19 febr. - De internationale schaatsunie zou een standbeeldmoeten laten bouwen voor Johann-Olav Koss. Want met het veroveren van dewereldtitel allround voorkwam de 21-jarige Noor gisteren wellicht het faillissement van het hardrijden. Zonder zijn explosies washet kampioenschap in Innsbruck een puur Nederlandse aangelegenheid geweest. 'Stel', bekende ook bondscoach Ab Krook na het Oostenrijkse ijsgala, 'dat mijn jongens de plaatsen een tot en met vier hadden bezet. Dat was toch dodelijk geweest voor deze sporttak.' Achter Koss namen Ben van der Burg, Bart Veldkamp, Gerard Kemkers en Thomas Bos de meest begeerde posities in. In de schaatsgeschiedenis is zo'n eenzijdige volgorde uniek, maar Nederland had er niet eens zijn grootste talenten voor nodig. Thuis keken Falko Zandstra, alom omschreven als 'een kanjer' van pas negentien jaar, en de nu onttroonde toekomstige piloot Leo Visser via de buis naar het toernooi dat voor de zevenduizend nationale fans ondanks alles met een kater eindigde. De feestende meute had immers gerekend op een landgenoot als winnaar.

Na de eerste dag was de hoop gevestigd op Kemkers en in grotere mate op Van der Burg. Veldkamp, de Europese kampioen, kwam in de prognoses minder vaak voor aangezien hij het zaterdag op de 500 meter liet afweten. 'Ik verloor de titel al op het openingsnummer', meende de Hagenaar. 'He shit, ging het meteen door mijn hoofd, nadat ik in de eerste bocht een misslag maakte. Ik raakte een halve seconde te veel kwijt. Toen ik op de 1500 meter op Van der Burg terrein verspeelde wist ik dat een plaats op het podium het hoogst haalbare was.' Vooraf aan het rumoerige evenement in Innsbruck - het vandalisme steekt ook bij het schaatsen voorzichtig de kop op - had 'zilveren' Van der Burg zelf geen cent gegeven voor zijn kansen. Vandaag een week geleden nog liep hij bij de training een liesblessure op. Alle massages ten spijt had het Haagse bluffertje tabletten (zaterdag) en gisteren zelfs twee spuiten nodig om zonder pijn aan de klussen te beginnen. 'Aan het begin van de tweede dag heb ik aan opgeven gedacht', zei Van der Burg. 'Wat moest ik? Ik deed 's nachts geen oog dicht en ik zat helemaal down aan het ontbijt.'

Riskant

Van een behoorlijke warming-up was geen sprake. 'In de kleedkamer was ik steeds met ijsblokjes bezig. Jammer allemaal, want ik was in supervorm. 't Fijne was wel dat ik de ellende vergat als het startschot had geklonken. Maar ik besef dat de aanpak met die prikken riskant is. Ik liet het doen op eigen verantwoording. Dokter Nusse zegt dat ik nu maar eens een week of drie vier geen wedstrijden moet rijden om te rusten.'

Van der Burg, die bij het EK van vorige maand mentaal knakte op de tien kilometer, stond in Innsbruck na drie afstanden wederom eerste, dank zij uitstekende prestaties op de 500 en 1500 meter.

Op de vijf kilometer had hij er naar eigen zeggen zijn hoofd niet goed bij, een uitvloeisel van zijn letsel. Hoewel Van der Burg besefte dat hij op de 10.000 meter vermoedelijk tekort zou schieten, zorgde hij voor een stunt. Uitgeput sloeg hij na het passeren van de streep tegen het ijs: hij had niemand minder dan Kemkers teruggewezen. Maar hij wist meteen dat dat geen garantie was voor de hoofdprijs. De stayers Veldkamp en Koss moesten nog de baan op en de laatste behoefde nog geen zeven seconden op hem goed te maken. En het ijs werd alsmaar beter door de minder sterke zon.

Koss slaagde door tamelijk simpel in het spoor te blijven van Veldkamp, die op het slotnummer voor een kansloze zaak vocht. De jonge Koss derhalve nummer een in de slotrangschikking, de bookmakers hadden er niet op gerekend. De rijder zelf ook niet, hoewel hij na de vijf kilometer lichtpuntjes zag. Voor het Noorse schaatsen is het goud van Koss een godsgeschenk. De gymnasiast uit Lorensbag ('ik heb veel geluk gehad, want ik had op de vijf en tien kilometer goed ijs') is de eerste Noorse wereldkampioen sinds Rolf Falk-Larssen ('83), de opvolger van de befaamde vier S'en; Sjobrend, Storholt, Stensen en Stenshjemmet.

Inspiratie

Vervolgens dreigde deze tak van sport in Noorwegen kopje onder te gaan, vooral toen lange afstand-expert Geir Karlstad na de voor hem mislukte Olympische Spelen van '88 wilde stoppen. Het op veler verzoek doorgaan van vriend en trainingsmaat Karlstad gaf Koss de kracht en inspiratie door te bijten. Hij richtte zelfs een eigen schaatsclub op, die verder slechts twee jeugdige talenten telt en waarvan zijn moeder, een gynaecologe, secretaris is. De naam van de vereniging, SK '94, geeft aan dat Koss, die per seizoen van zijn bond en het Olympische comite 30.000 gulden ontvangt, zijn oog al heeft gericht op de Winterspelen over vier jaar in Lillehammer.

De betalingen in Noorwegen komen ongeveer overeen met die van Nederland, waar Kemkers 'koploper' was. De man met de zwiepende poot zal er de volgende competitie financieel wat op achteruit gaan, omdat zijn prestaties dit seizoen tegenvielen. Kemkers doet er daarom alles aan zijn onwillige been weer in het spoor te krijgen. Volgens teamarts Frank Nusse is het een medisch probleem. Nusse: 'Ik wil ermee naar buiten komen ondanks mijn beroepsgeheim omdat er zo veel over is gesuggereerd. Kemkers slag week af, vandaar dat er onderzoek is verricht naar de spierloges van het been, die een te nauwe ontwikkeling kunnen hebben. Dat bleek niet zo.' Het beste was daarna, aldus Nusse, dat Kemkers begon aan een rustige technische training. Dat leverde niet het gewenste effect op. Na het NK-allround in Assen is er vervolgens een uitgebreid medisch onderzoek geweest. Nusse: 'Vast staat dat Gerard geen hernia had of slijtage dan wel onderbrekingen van de zenuwbanen. We weten voor negentig procent zeker dat bepaalde beperkingen van het heupgewricht in samenhang met de stand van het bekken en zijn lage rug tot de problemen leidden. Dat alles is niets schokkends voor een gewoon mens, wel voor een topsporter voor wie details zwaar wegen.'

Aanpassingen

Kemkers is er ondanks zijn vierde plaats bij het WK nog niet vanaf. 'Ikwil me deze week door een expert laten manipuleren', zei hij in Innsbruck. Nusse: 'De afwijking kan misschien blijven, zodat hij ermee moet leren leven. Met aanpassingen bij het rijden dus.'

Kemkers ten slotte: 'Dit WK was de zoveelste stap op de weg terug. Ik ben er nog niet. Ik weet dat ik veel meer kan als ik zonder zorgen kan sporten.'

    • Guido de Vries