Recruit-schandaal in Japan na verkiezingen wel uitgewerkt

TOKIO, 19 febr. - De Lagerhuis-verkiezingen die gisteren in Japan zijn gehouden betekenen dat veertien politici die bij het Recruit-schandaal waren betrokken weer met een schone lei kunnen beginnen in het nieuwe parlement. Slechts een in opspraak geraakte volksvertegenwoordiger slaagde er niet in te worden herkozen. Zo komen ook de ex-premiers Yasuhiro Nakasone en Noboru Takeshita in volle glorie terug in het Lagerhuis. Nakasone stapte begin vorig jaar uit de regerende Liberaal-Democratische Partij (LDP) omdat hij door zijn Recruit-connectie de partij in een kwaad daglicht had gesteld (de firma Recruit had ongenoteerde aandelen verkocht aan politici). De toenmalige premier Takeshita trad in april 1989 af om, zoals hij zei, 'de verantwoordelijkheid op zich te nemen voor het geslonken vertrouwenin de LDP'.

De steun van de Japanners voor zijn kabinet was tot een absoluut dieptepunt van vier procent gedaald nadat ook Takeshita ervan was beticht in ieder geval op indirecte wijze aandelen van Recruit te hebben aangenomen. Alle andere LDP-politici die in verband met Recruit werden genoemd deden ook afstand van hun politieke functies, maar gaven hun parlementszetel niet op. Deze zelf opgelegde abstinentie werd gepresenteerd als boetedoening. Hun kiezers hebben de vermaledijde LDP'ers kennelijk hun zonden niet te zwaar aangerekend en in Japan is de wil van het volk doorslaggevend. Betrokkenheid bij de Recruit-affaire was in de ogen van sommige politici tijdens de afgelopenverkiezingscampagne overigens eerder een voordeel dan een nadeel. In Tokio liet een kandidaat van de LDP die buiten 'Recruit' was gebleven zich daarvoor verontschuldigen; het betekende niet dat hij geen connecties had, zo hield hij zijn gehoor voor.

Abe

De weg is nu vrij voor de 65-jarige Shintaro Abe, een zwaargewicht in de LDP, om Toshiki Kaifu (59) op te volgen als voorzitter van de LDP en daarmee premier van Japan te worden.

Abe is leider van een grote factie (habatsu) in de LDP en uit dien hoofde maakthij aanspraak op het hoogste ambt. In november 1987 liet hij bij de reguliere opvolging van premier Nakasone Takeshita voorgaan in ruil voorde belofte hem later te mogen op volgen. De Recruit-affaire dwong Abe een jaar lang aan de zijlijn van de politiek. Met de Lagerhuisverkiezingen is de rangorde in de LDP van voor het Recruit-schandaal hersteld. Dat betekent voor Kaifu dat het eind van zijn premierschap in zicht komt, al loopt zijn ambtstermijn als partijvoorzitter nog tot oktober 1991. Kaifu is afkomstig uit een kleine factie en mocht vorig jaar van 'de groten' eerste minister worden, maar zijn lot ligt in hun handen. Politieke waarnemers menen, dat indien Kaifu erin slaagt de grote facties nog enige maanden te vriend te houden hij kans maakt als premier te overleven en zo de weg vrij te maken voor een nieuwe lichtingliberaal-democraten. Vanmorgen zei Kaifu, gesterkt door de verkiezingsuitslag, vastbesloten te zijn aan te blijven. Het Japanse bedrijfsleven heeft de overwinning van de LDP opgelucht verwelkomd. De innige samenwerking tussen liberaal-democraten en zakenleven die al 35 jaar duurt kan op deze manier doorgaan. Voorspellingen dat de beurs van Tokio weer zijn gebruikelijke optimisme zou herwinnen als de LDP de Lagerhuisverkiezingen zou winnen, kwamen evenwel niet uit. De Nikkei-index zakte vandaag 238 yen. De Japanse televisie pakte gisteravond uit met een groots verkiezingsspektakel, hoewel de uitslag eigenlijk al van tevoren vaststond. Zes verschillende kanalen probeerden elkaar de loef af te steken in snelheid en originaliteit. Een opgewonden verslaggever van Fuji-tv duwde een net tot parlementslid verkozen socialiste een microfoon onder de neus en vroeg: 'Klopt het dat u al 40 bent en nog ongetrouwd?' Een ander tv-station had een popzanger uitgenodigd in de studio. De Japanse Herman Brood, een zwart-wit masker op zijn gezicht geschilderd, gaf in alle ernst commentaar op de verkiezingsuitslag. De tv-uitzendingen besloten steevast met het tonen van de gelukkige gekozenen die in eigen kring werden toegejuicht met een driewerf 'Banzai' (10.000 jaar).

    • Lolke van der Heide
    • Elbrich Fennema