Mandela doet me denken aan de grootvader van mijntuinknecht'; Zuidafrikaans cabaretier past zich razendsnel aan

JOHANNESBURG, 19 febr. - 'Mandela doet me denken aan de grootvader van mijn garden boy, ook zo'n aardige man.'

Pieter Dirk Uys, de Zuidafrikaanse cabaretier, is op zijn best met zijn creatie Evita Bezuidenhout, de flink opgemaakte liberale dame die Zuid-Afrika in het buitenland pleegde te vertegenwoordigen. Uys, wiens reeks voorstellingenonder de titel A kiss on your koeksister al vele weken wordt opgevoerd in het Market Theatre van Johannesburg, heeft met het oog op de veranderingen in het Zuidafrikaanse politieke landschap waarin zijn grappen en grollen zijn geworteld, zijn programma de laatste dagen flink moeten aanpassen.

Uys' persiflages op bekende persoonlijkheden zoals Desmond Tutu en Margaret Thatcher en 'types' zoals Evita Bezuidenhout moesten zich de afgelopen dagen instellen op de toelating van het ANC en de vrijlating van zijn leider Nelson Mandela. 'Viva comrade De Klerk!' roept de geblondeerde Evita Bezuidenhout, draaiend met haar heupen en zwaaiend met haar handtas. 'Mandela is vrij, hij is terug in Soweto, deplaats waar hij thuishoort.'

Bezuidenhout, Zuid-Afrika's 'ambassadrice' in het onafhankelijke thuisland Bapetikosweti, heeft zich de term 'Amandla' ook al snel eigen gemaakt. 'Amandla voor het totale nieuwe Zuid-Afrika, ' zegt zij met haar gebalde vuist op de 'bizarre bazaar' van de regerende Nationale Partij. Op het toneel, versierd met plakkaten van de partij, staat een tafel met groenten en vruchten voor de bezoekers van de NP-bazaar.

Uys heeft een aantal persiflages tijdens de reeks voorstellingen in Johannesburg ook aanzienlijk uitgebreid. Zo komt ook 'Tannie Winnie' op het toneel, de echtgenote van Nelson Mandela, die boodschappen doet op de bazaar. Zij maakt zich zorgen over waar de rode Mercedes 500 SE moet worden geparkeerd, die Mandela dit weekeinde van het Mercedes Benz-bedrijf in Zuid-Afrika kreeg aangeboden. 'Onze garagein Soweto is te klein, ik moet een nieuw paleis hebben.'

Zij beklaagt zich ook stevig over haar man: 'Nelson belt nog elke dag met de Victor Verster-gevangenis, hij heeft zeker heimwee sinds hij terug is bij mij.' Ook de Zuidafrikaanse minister van buitenlandse zaken Roelof 'Pik' Botha wordt door de cabaretier Pieter Dirk Uys op een geniale manier op de hak genomen. Hij maakt een 'potjiekos', een Afrikaanse stamppot en Botha's lievelingsgerecht, voor de leiders van de zwarte buurstaten. 'Zuid-Afrika krijgt een zwarte president, 'als' de tijd daarvoor rijp is, ' zegt Pik, die bij veel Zuidafrikanen de reputatie van een playboy heeft en die bekend staat om zijn draaierige verklaringen. Uys beeldt hem perfect uit, met de bijna karikaturale opgetrokken schouders die hem de jeugdnaam 'Pik' heeft bezorgd, een verkorting van 'Pikkewyn', wat het Afrikaanse woord is voor pinguin. Botha staat voor de zwarte leiders te koken in een T-shirt met het opschrift 'Laat Nelson Mandela vrij' en met een whiskyfles in de hand. Pik probeert zijn zwarte tafelgenoten ook nog een 'koeksister' voor te schotelen, een vreselijk zoet, typisch Afrikaner dessertgebakje dat op een donut lijkt. 'Vriend Kaunda, dat smaakt lekker he, ook een echt produkt uit de Republic of South-Africa, ' zegt hij met een dik Afrikaner accent.

De creatie van de 'Witte Wolf', een extreem rechtse voorvechter van een totaal blanke natie, stuit bij het keurige liberale en welopgevoede publiek aan de tafeltjes in de zaal op afkeer. De Witte Wolf, een persiflage op de blonde Barend Streijdom die vorig jaar met een machinegeweer zes zwarten in de binnenstad van Pretoria doodschoot, maakt een klein zwart kind van kant en eet de hersenen op. 'How terrible!' laten enkele dames in de zaal zich ontvallen. Er bestaat al vanaf het begin van de voorstelling kritiek op deze creatie, maar Uys handhaaft zijn Witte Wolf, kennelijk om het nette publiek - doorgaans 'stadsyuppies' - te schokken.

Ook zijn persiflage op Zuid-Afrika's president F. W. de Klerk is zeer origineel. Op het toneel verschijnt een kalende man in een hoepel die is versierd met Zuid-Afrika's nationale kleuren: F. W. de Clown. 'Er komt een totaal nieuw Zuid-Afrika en het magische woord is Mandela. Hij heeft 27 jaar de tijd gehad om alles op een rijtje te zetten.' F. W. de Clown kan toverenen laat apartheid als het ware in rook opgaan. 'Kijk, apartheid gaat weg en ik ben nog steeds de baas. Give me some time, geef me nog eens vijf jaar, geef me tien jaar, nee, twintig jaar.' Aan het eind van de show haalt Uys de vroegere president P. W. Botha nog eens van stal, een van zijn beste persiflages tijdens de voorstellingen in Nederland. 'P. W', zoals de ex-leider nog altijd wordt genoemd, loopt - stuntelig en schuddend met zijn hand als gevolg van een hersenbloeding - aan het strand met een schepje om zandkastelen te bouwen en houdt zijn belerende wijsvinger op bij een portret van 'F. W.'. P. W. pakt daarna een pot verf en schildert een wijnvlek op het voorhoofd van F. W. waardoor diens gezicht op dat van Gorbatsjov lijkt.

Onder de persiflages die Uys in Nederland opvoerde, is ook de Britse premier Margaret Thatcher een bijna voorspelbare karikatuur. De imitatie die Uys ten tonele voert - een turende, truttige en betuttelende Thatcher - blijft geniaal, en werkt sterk op de lachspieren van het Zuidafrikaanse publiek dat de IJzeren Dame omschrijft als de 'Ystervrou'. 'F. W. de Klerk kwam naar Downing Street 10 met zijn ideeen en vertrok weer met de mijne.' De mensen in de zaal - in Johannesburg trekt Uys grotendeels een engelstalig publiek - bulderen van het lachen. Ook de imitatie van de Anglicaanse bisschop Desmond Tutu is met zijn zonnebril, piepende stem en draaiende lange vingers, erg komisch. 'Hallo, hier ben ik weer, Tutu, the man of world fame.'

Tutu, afgebeeld in de vorm van een 'koeksister' waar de zoetigheid en olie van afdruipt, wil de politiek verlaten nu Mandela vrij is, maar heeft moeite om uit het spotlicht te gaan. 'Hij is vrij, hij is back home, maar Tutu-sweet is er ook nog.'

    • Derk-Jan Eppink