Hongkong verdeeld over ontwerp-basiswet

HONGKONG, 19 febr. - Een wet, zelfs de grondwet is in de Chinese politieke cultuur slechts een vrijblijvend pakket richtlijnen, dat alleen toepassing vindt als de politieke machthebbers van het moment hetgoeddunkt. Zeer uiteenlopend zijn dan ook de reacties in Hongkong geweest op het afgelopen vrijdag aangenomen ontwerp-basiswet (constitutie), die de staatsinrichting voor de Hongkong Speciale Administratieve Regio (SAR) na de liquidatie van de Britse kroonkolonie in 1997 regelt. Democraten in Hongkong hadden gehoopt dat de Britten in Peking de kastanjes uit het vuur zouden halen en een vergaande of volledige democratisering voor de soevereiniteitsoverdracht zouden bedingen. Na twee concessies ging China echter slechts akkoord met verkiezing van 18 van de 60 leden tellende Wetgevende Raad (parlement) in 1991 en verhoging tot ten minste 20 in 1991. Vorig jaar wilde de Britse koloniale regering onder druk van China niet meer dan tien rechtstreeks gekozen leden toelaten. De overige leden zullen gekozen worden door een kiescollege en door functionale kieskringen. De drie groepen zullen afzonderlijk stemmen over wetsontwerpen. Dus als twee groepen samen een meerderheid voor vormen kan de derde groep het altijd verwerpen. Het is een ingenieuze enzelfs sinistere manier voor China om de aanneming van onwelkome initiatiefwetten te voorkomen.

Leiders van studentenbonden en actiegroepen en een aantal leden van de zittende Wetgevende Raad hebben de overeenkomst fel veroordeeld als een 'schaamteloze Britse capitulatie' voor het 'Dictaat' van China. Vrijdag en zaterdag zijn enige demonstraties van ettelijke duizenden mensen gehouden, maar de grote demonstratie die gistermiddag had moeten worden gehouden werd een mislukking, deels wegens zware regenval. De radicale leider Martin Lee zei dat nu de basiswet definitief is, veelmensen niet meer durven te demonstreren uit vrees voor Chinese represailles. Chinese leiders hebben inderdaad nadrukkelijk gewaarschuwd dat er voor 1997 geen amendementen meer mogelijk zijn. Maar Yeung Sum, leider van de actiegroep Meeting Point zei dat de bevolking van Hongkong zich evenals de volkeren van Oost-Europa niet moeten laten afschrikken door communistische dreigementen. 'Als wij volharden en de vaart in onze beweging houden, zullen wij ons doel bereiken', aldus Yeung.

Commentatoren in Hongkong zijn verdeeld over de vraag of Engeland op dit moment China tot meer concessies had kunnen bewegen. Realisten zijn echter van mening dat grotere druk op Peking tot een ruineuze confrontatie had kunnen leiden. 'De beste hoop voor Hongkong is dat er voor 1997 nog ingrijpende positieve veranderingen in China zelf komen', zei Richard Margolis, voormalig politiek adviseurvan de Britse gouverneur.

China's opperste leider 'in ruste', Deng Xiaoping, heeft zaterdagavond een korte groet gebracht aan de leden van de ontwerpcommissie-basiswet. Deng prees de wet als een 'meesterwerk van creativiteit'.

'Dit document heeft ver strekkende implicaties wereldwijd, niet alleen voor China en Hongkong, maar voor de hele mensheid - ik bedoel het concept van een land, twee systemen', aldus de 85-jarige Deng. Hij drukte de hoop uit lang genoeg te leven om 1997 Hongkong te kunnen bezoeken.

    • Willem van Kemenade