ETA laat ontvoerde vrij, wil weer praten met Spaanseoverheid

MADRID, 19 febr. - Na een gijzeling van bijna drie maanden keert de ondernemer Martin Villoslada vandaag terug naar de fabriek nabij Pamplona waar hij in november door de Baskische afscheidingsbeweging ETA gevangen werd genomen. Villoslada werd vrijdagavond vrijgelaten nadat zijn familie een losgeld van naar schatting 300 miljoen peseta's (5,4 miljoen gulden) had betaald.

De Spaanse overheid heeft haar leedwezen uitgesproken over de betaling van het geld dat naar alle waarschijnlijkheid zal dienen om nieuwe terroristische activiteiten te financieren. Volgens minister van justitie Enrique Mugica mag de vrijlating in geen geval worden gezien als een 'bewijs van goede wil' van de zijde van de ETA, waardoor nieuwe onderhandelingen tussen deze organisatie en de regering mogelijk zouden worden. Het voortvluchtige parlementslid Angel Alcalde, van de ETA-gezinde partij Herri Batasuna, heeft vorige week in Brussel gezegd dat het loslaten van Villoslada tot een wapenstilstand zou kunnen leiden. Het Baskische parlement deed vrijdag een oproep aan ETA om de gevangen ondernemer vrij te laten, nadat het eerder een omstreden resolutie had aanvaard waarin wordt aangedrongen op een grondwetswijziging die grotere zelfstandigheid van de Baskische provincies mogelijk maakt.

Het gijzelen van gefortuneerde burgers is een methode die vaker door ETA is gebruikt om de kassen te vullen. De ontvoering van Villoslada werd afgelopen zondag betreurd door een woordvoerder van Herri Batasuna in Pamplona. Ook hij riep op tot een wapenstilstand en onderhandelingen, maar de overheid is daartoe niet meer bereid.

Afgevaardigden van Herri Batasuna woonden vorige week bij uitzondering een vergadering bij van het deelparlement van de autonome provincie Baskenland. Gewoonlijk laten vertegenwoordigers van deze 'legale arm van ETA' zich wel verkiezen, om hun aanhang te tonen, maar verschijnen zij niet in de vergaderzaal omdat zij de grondwet niet onderschrijven. In het deelparlement ging het dit keer echter juist over een besluit dat neerkomt op wijziging van die grondwet, al kan formeel gezien alleen de centrale overheid in Madrid daar een beslissing over nemen. Aan de orde was een resolutie waarin werd gesteld dat het Baskische volk recht heeft op 'zelfbeschikking' en dat dit recht tot uiting zou moeten komen in het nemen van zelfstandige beslissingen over de politieke, sociale, economische en culturele status van het gebied.

In uiterste consequentie zou het volgen van deze gedachte kunnen betekenen dat de provincies zich losmaken uit het verband van de Spaanse staat. Volgens de huidige grondwet van 1978 en het Autonomie-statuut van 1979 is dat echter onmogelijk en de meer gematigde nationalistische partijen van Baskenland streven daar ook niet naar. Wel willen zij meer lokale bevoegdheden.

Ook hierover kunnen zij echter formeel geen beslissingen nemen zonder Madrid, reden waarom het debat van vorige week al maanden tevoren zeer omstreden was. De ruime meerderheid die de vier Baskische partijen in hun eigen deelparlement hebben zorgde er niettemin voor dat de resolutie werd aanvaard, met de stemmen van onder meer de landelijk georganiseerde sociaal-democraten tegen.

De sociaal-democratische PSOE van premier Felipe Gonzalez had zich fel tegen het bespreken van het recht op zelfbeschikking verzet, maar draagt er tegelijkertijd schuld aan dat de politieke ruimte voor het onderwerp nu groter is dan voorheen. Het afkalvende aantal stemmen van de regeringspartij maakt het immers steeds moeilijker om alleen te blijven regeren. Om zich van een werkbaar mandaat te voorzien is de partij daarom bezig bondgenootschappen te sluiten met de centrum-liberale CDS en met regionale partijen uit Catalonie (CiU) en Baskenland (PNV). In ruil voor politieke steun in Madrid zal er echter ongetwijfeld tegemoet moeten worden gekomen aan regionale wensen en verlangens, al gaat 'zelfbeschikking' de PSOE weer veel te ver. Met het aannemen van een resolutie die daarom vraagt heeft het Baskische deelparlement dus in ieder geval verwachtingen gewekt die niet kunnen worden waargemaakt en een toekomstige frustratie ingebouwd.

    • H. M. van den Brink