'Complicaties bij diabetes kunnen worden voorkomen'

ROTTERDAM, 19 febr. - Bij diabetici kunnen ernstige complicaties als nieraandoeningen en blindheid wellicht worden voorkomen door een stof die de schade aan cellen in de betrokken organen tegengaat (tolrestat). Amputaties bij suikerpatienten kunnen door vroege toediening van de stof mogelijk geheel worden voorkomen. Dat stelt de Goudse arts J. M. A. van Gerven die vandaag aan de Rijksuniversiteit van Leiden promoveert op een onderzoek naar zenuwbeschadigingen bij diabetici. Zijn onderzoek toont aan dat die beschadiging door tolrestat, een enzymremmer, kan worden gestopt en deels zelfs ongedaan worden gemaakt.

Bij de onderzochte diabetici was de beschadiging van de zenuwen al zo ver gevorderd dat deze grotendeels waren vervangen door bindweefsel en daardoor eigenlijk niet meer konden herstellen. Toch bleek toedieningvan tolrestat in sommige gevallen herstel van de zenuwbeschadiging mogelijk te maken. Waarschijnlijk moet dan wel al in een betrekkelijk vroeg stadium van suikerziekte worden begonnen met toediening van de stof door deze in pilvorm een maal daags in te nemen.

Suikerpatienten lopen een sterk verhoogd risico op hart- en vaatziekten, nieraandoeningen en blindheid. Hart- en vaatziekten zijn onder hen de belangrijkste doodsoorzaak (door hoge bloeddruk en een verhoogd cholesterolgehalte). Diabetes wordt ook gezien als de belangrijkste oorzaak van blindheid op latere leeftijd, door bloedingen in het glasvocht of loslaten van het netvlies. Bij oudere patienten veroorzaakt diabetes tevens nierbeschadigingen, die dialyse noodzakelijk maken, en beschadiging van de zenuwen in de voeten (polyneuropathie). Dat laatste kan tot amputatie leiden. Na aanvankelijke pijnen en tintelingen in de voeten, waarover een op de tien suikerpatienten klaagt, treedt gevoelloosheid in. Daardoor kunnen onopgemerkt ontstekingen ontstaan, die amputatie noodzakelijk maken (de zogeheten 'diabetische voet'). Amputaties bij diabetici maken nu zeventig procent uit van alle amputaties in Nederland die niet direct het gevolg zijn van een ongeval.

De complicaties bij diabetici hangen samen met verhoogde concentraties sorbitol in de cellen van sommige organen. Suikerziekte ontstaat door een tekort aan insuline. Zonder dit hormoon kunnen de meeste weefsels, zoals spier- en vetweefsel, geen suiker opnemen uit het bloed, dat daardoor een verhoogde suikerspiegel vertoont. Sommige organen hebben echter geen insuline nodig om suiker in de cel op te nemen. In deze organen zijn de suikerspiegels dus juist verhoogd.

De cellen in ogen, nieren en de zenuwcellen in de voeten proberen deze voortdurend verhoogde opname van suiker (glucose) tegen te gaan door een afbrekingsproces bekend als de 'polyol pathway'. Daarbij wordt glucose door het enzym aldose reductase omgezet in sorbitol, een zoetstof, en vervolgens in fructose, vruchtensuiker. Waarschijnlijk zijn de verhoogde concentraties sorbitol echter verantwoordelijk voor beschadiging van de cellen. Om schade te voorkomen, moet de omzetting van glucose in sorbitol dus worden tegengehouden door het enzym uit te schakelen dat daarin 'bemiddelt'. De stof tolrestat blijkt dat te doen.

Het is nog de vraag of alle diabetici gemakkelijk aan de voorgestelde medicatie willen meewerken. De hinderlijke tinteling in de voeten wordt immers gevolgd door een als verkwikkend ervaren gevoelloosheid. Juist dat gebrek aan gevoel maakt uiteindelijk echter de kans op amputatie veel groter.

Ons land telt op het ogenblik 300.000 diabetici. Dat aantal kan door de vergrijzing van de bevolking binnen tien jaar oplopen tot 450.000.