Sauna

Ongelovig werd ik door mijn Finse gastheren aangestaard: nog nooit in een sauna geweest, hoe was het mogelijk? In een verloren uurtje besloot ik mijn vuurdoop te nemen in de grote sauna annex bad aan de Yrjonkatu-straat in het centrum van Helsinki.

Het oude gebouw is een van de weinige openbare sauna's in de Finse hoofdstad. Vrijwel iedere zichzelf respecterende Fin heeft immers thuis de beschikking over een eigen sauna. Maar liefst 1,4 miljoen sauna's is het land rijk. Er zijn meer sauna's dan auto's in Finland. Kabinetszittingen worden niet zelden in de sauna gehouden, terwijl Finse zakenlui bij voorkeur in de sauna's in hun bedrijven spijkers met koppen slaan.

Bij het loket gekomen, koop ik een kaartje. Ik tref het, want vandaag is het mannendag. Morgen zijn de vrouwen weer aan de beurt. Met een trap ga ik daarna omhoog naar een garderobe, waar een vriendelijk oud vrouwtje mijn jas in ontvangst neemt. Ik loop door en sta plotseling op een gaanderij hoog boven het zwembad. Diep onder mij zie ik blote, veelal te dikke mannen in het water spartelen.

Ik moet nog even geduld hebben. De kantoren in Helsinki zijn juist leeggestroomd en er blijkt toch nog heel wat belangstelling te zijn voor de openbare sauna. Alle kleedhokjes, die zijn uitgerust met een korte sofa waarop de gasten zich desgewenst kunnen laten masseren, zijn vol. Af en toe loopt er een natte, naakte man voorbij. Anderen liggen loom te kijken naar het zwembad, terwijl ze zo nu en dan bedachtzaam een hapje nemen van een Karelisch pasteitje met ei, dat op verzoek wordt gebracht door oude, onaantrekkelijke serveersters.

Jonge vrouwen lijken in het complex niet werkzaam te zijn. Officieel heet het weliswaar dat het bezoeken van sauna's de zinnen niet erotisch prikkelt, maar de Finnen nemen blijkbaar liever het zekere voor het onzekere.

Dan is het zover en krijg ik een hokje toegewezen. Een schone handdoek, een eveneens schone, blauwe badjas en een zitmatje voor in de sauna liggen al klaar. Snel ontkleed ik mij en juist als ik gereed ben, gaat het gordijntje open en stapt er pardoes een oudere dame binnen, die mij een laatje toont voor mijn waardevolle spullen.

Vervolgens spoed ik mij naar de dichtstbijzijnde sauna (van de in totaal vier in het complex). Ik begin op de onderste trede en stijg daarna geleidelijk omhoog tot de hoogste trede, waar al een rij Finnen met opgetrokken knieen, als kippen op een stok, zit te zweten. Beneden ligt een stapeltje berketwijgen om je mee te geselen om zo de bloedsomloop nog verder te stimuleren, maar niemand maakt van dit klassieke sauna-attribuut gebruik.

Er heerst een haast plechtige stilte. In talloze boeken over het saunawezen (de grootste academische boekhandel in Helsinki heeft hiervoor een speciale afdeling gereserveerd) en bij internationale congressen wordt er op gewezen dat bij het oude ritueel van de sauna geen geschreeuw of gejammer past. Dan komt er echter plotseling een dikke opa binnen, die van deze regel geen weet lijkt te hebben. Kraaiend stelt hij vast dat het hem niet warm genoeg is en zonder genade werpt hij grote scheppen water op de kokend hete stenen in de hoek van de sauna. Er ontstaat onmiddellijk een zeer hete stoom en binnen een minuut besluit ik te capituleren.

Na een weldadige koude douche en enkele ronden in het zwembad begeef ik mij naar een tweede sauna, terwijl ik mij ondanks een verkoudheid al steeds schoner en behaaglijker begin te voelen. 'Wanneer brandewijn, teer en sauna niet helpen, leidt de ziekte tot de dood', luidt een oud Fins gezegde.

Als ik voor de tweede keer in het zwembad ben, gaat mij plotseling een licht op: ik heb dit bad eerder gezien in de film Gorky Park, die weliswaar in Moskou speelt maar in werkelijkheid grotendeels in het nogal Russisch aandoende Helsinki is opgenomen. In die film wordt op de gaanderij iemand vermoord die vervolgens met een spectaculaire klap in het bad belandt, precies op de plek waar ik nu zwem. Even huiver ik, maar dan neemt de aangename rust van mijn omgeving weer bezit van mij. FLORIS VAN STRAATEN