Onderzoek met anatomisch correcte poppen alleen natoestemming van ouders; Bolderkar overlegt voortaan met ouders overconclusie incest

DEN HAAG, 17 febr. - Gemiddeld een keer in de zes weken bezocht een delegatie van de inspectie jeugdhulpverlening van het ministerie van WVC onder leiding van hoofdinspecteur drs. H. Dijk het afgelopen jaar het medisch kleuterdagverblijf (MKD) De Bolderkar in Vlaardingen. De inspectie besloot vorig jaar het MKD 'zeer intensief' te controleren nadat een speciaal ingestelde commissie in april concludeerde dat incest op De Bolderkar overijld en te slordig werd vastgesteld. In een jaar tijd concludeerden medewerkers van De Bolderkar veertien keer dat een kleuter slachtoffer was van incest. In nauw overleg met de inspectie heeft De Bolderkar het afgelopen jaar een reeks van maatregelen getroffen om de aanpak van seksueel misbruik van kinderen te verbeteren. Met succes, concludeert Dijk in een intern rapport dat hij over de voortgang bij de Bolderkar heeft opgesteld voor de bewindslieden van WVC en Justitie. 'Er is veel ten goede veranderd', luidt de slotconclusie.

De allerbelangrijkste beleidswijziging die De Bolderkar onder druk van de inspectie heeft doorgevoerd is dat er meer met de ouders van de kinderen wordt gesproken als er verontrustende signalen zijn. In het oude vertrouwelijkebeleidsplan van De Bolderkar stond nadrukkelijk dat het MKD niet met de ouders van kleuters overleg zou plegen als men vermoedde dat er iets mis was met een kind. De Bolderkar wilde koste-wat-kost voorkomen dat een zich aan zijn kind vergrijpende ouder zou worden gealarmeerd door mededelingen van het MKD. In het nieuwe beleidsplan van De Bolderkar is expliciet vastgelegd dat het interviewen van kinderen aan de hand van zogeheten anatomisch correcte poppen alleen nog maar mag nadat uitdrukkelijk toestemming is verkregen van de ouders. Bij de vaststelling van drie recente gevallen van seksueel misbruik op De Bolderkar is nog maar een keer gebruik gemaakt van de levensechte poppen met geslachtsdelen. De ouders hadden hier met het interview ingestemd.

GemotiveerdF. Wafelbakker, inspecteur jeugdgezondheidszorg, noemt het een hele belangrijke ontwikkeling dat er voor het oplossen van problemen wordt getracht met ouders samen te werken. 'Je moet met de ouders kunnen overleggen over veranderingen in de opvoeding. Voor een eventuele behandeling wil een RIAGG ook alleen maar gemotiveerde ouders. De wil om mee te werken verdwijnt als je ouders tegen je in het harnas jaagt'. Desalniettemin blijft er een gevaar schuilen in het betrekken van de ouders bij de behandeling, erkent ook Wafelbakker. Twee jaar geleden is het volgens hem twee keer voorgekomen dat een wegens mishandeling uit huis geplaatst kind nog dezelfde dag dat ze uiteindelijk weer thuis kwam om het leven werd gebracht. 'Bij hoge uitzondering, dat wil zeggen alleen als er sprake is van levensrisico, moet een hulpverlener kunnen ingrijpen zonder overleg met de ouders', aldus Wafelbakker.

Naar aanleiding van de Bolderkar-affaire is de inspectie wel gevraagd of er geen verbod kon komen op het gebruik van de omstreden anatomische poppen. De inspectie vindt een dergelijke kwestie een aangelegenheid die de beroepsverenigingen zelf moeten beantwoorden. WVC heeft wel aangedrongen op het tot stand komen van een commissie van deskundigen die zich buigt over de aanpak van incest. Deze week is die commissie - waar de beroepsverenigingen van orthopedagogen, psychologen, kinderpsychiaters en kinder- en jeugdartsen ieder twee leden voor hebben afgevaardigd - voor de vierde keer bijeen gekomen. Over twee jaar wordt het eindrapport verwacht.

De commissie buigt zich nu nog over vragen als: wat dient te worden verstaan onder seksueel? Wanneer is er sprake van misbruik? Alleen bij lichamelijk contact? In het vertrouwelijke beleidsplan van De Bolderkar stond dat ook 'het bespieden van het kind bij uitkleden of in bad gaan' onder seksuele mishandeling dient te worden verstaan. Wafelbakker vindt dit veel te ver gaan maar waar precies de grenzen liggen, is een gevoelige kwestie.

Externe deskundigen

Om al te solistisch optreden van medewerkers te voorkomen is bij De Bolderkar afgesproken dat bij een vermoeden van seksueel misbruik al in een vroegtijdig stadium externe deskundigen worden ingeschakeld. In elk geval dient altijd het Bureau Vertrouwensarts op de hoogte te worden gesteld. Het is ook de vertrouwensarts die eventueel zal moeten besluiten de Raad voor de Kinderbescherming of Justitie in te schakelen.

Het grote voordeel van de Bolderkar-affaire is volgens hoofdinspecteur Dijk dat nu alle mogelijke beroepsgroepen hun beleid coordineren en vastleggen waardoor er een deskundiger aanpak van seksuele kindermishandeling mogelijk wordt. Als belangrijk nadeel ziet hij dat hulpverleners door alle publiciteit 'kopschuw' zijn geworden om de diagnose incest te stellen.

Wafelbakker denkt dat die angst van hulpverleners weg is te nemen als er een centraal protocol komt over hoe te handelen bij vermoedens van incest. Het nieuwe beleidsplan dat nu bij De Bolderkar is opgesteld kan misschien dienen als model voor de dertig andere medisch kleuterdagverblijven die door ruim tweeduizend peuters en kleuters met medische en sociale problemen dagelijks worden bezocht.