NIGERIA

In Nigeria heerst een boekencrisis. Het Westafrikaanse land met zijn naar schatting honderdtien miljoen inwoners kampt met een nijpend tekort aan boeken van allerlei soorten. De boeken die nog wel te krijgen zijn, kunnen de meeste Nigerianen niet betalen.

Het onderwijs lijdt zwaar onder deze crisis. Schoolkinderen, studenten, leraren en zelfs wetenschappelijke onderzoekers hebben nauwelijks de beschikking over (niet-verouderde) boeken. Zelfs de minister van onderwijs moest dat eerder deze maand toegeven. Een recente studie van de Wereldbank heeft becijferd dat minder dan een procent van de kinderen op Nigeriaanse lagere scholen over leerboeken kan beschikken.

Toch zijn in de steden hier en daar interessante boekwinkels te vinden. In Port Harcourt bijvoorbeeld, een betrekkelijk welvarende oliestad in de delta van de Niger, kunnen welgestelde Nigerianen en expatriates hun hart ophalen in de International Airport Hotel Bookshop.

Port Harcourt ligt in het gebied dat zich in 1967 van Nigeria wilde afscheiden als de onafhankelijke republiek Biafra, maar dat streven na een bittere oorlog in 1970 moest opgeven. De leider van Biafra, Ojukwu, verbleef daarna dertien jaar in ballingschap in Ivoorkust, keerde terug naar Nigeria en schreef vorig jaar een boek met de titel Because I am involved. Het is een grote bestseller, en niet alleen in het oosten van het land.

Ojukwu blikt terug ('Voor Biafra was het doel van de oorlog te overleven, niets meer en niets minder'), maar hij gaat vooral ook uitgebreid in op het Nigeria van nu en dat van na 1992, het jaar waarin de militairen beloofd hebben de macht aan een burgerbewind te zullen overdragen.

Ojukwu presenteert zich als staatsman die het beste voorheeft met heel Nigeria. De Ibo's, die in 1967 na bloedige vervolgingen als enige uitweg de vorming van een eigen staat zagen, drukt hij op het hart nu net als hijzelf de eenheid van Nigeria na te streven. ' Als de nationale koek door alle Nigerianen gezamenlijk wordt gebakken, zal hij ook eerlijk onder alle Nigerianen worden verdeeld.' In het winkeltje ligt veel over Nigeria en de geschiedenis van het land. Het bekende The Nigerian Civil War bijvoorbeeld, van de Britse journalist John de St. Jorre; A History of Nigeria en History of West Africa since 1800, beide van Elizabeth Isichei, historica aan de universiteit van Jos; en het scherpe pamflet The Trouble with Nigeria, waarin de schrijver Chinua Achebe uit liefde voor zijn land de vloer aanveegt met de grootheidswaanzin van Nigeriaanse leiders: ' Nigeria is not a great country. Het is een van de meest onaangename plaatsen op aarde.' Natuurlijk heeft de boekhandelaar ook het literaire werk van Achebe en van Nobelprijs-winnaar Wole Soyinka, de twee best verkopende Afrikaanse schrijvers van zijn uitgebreide literaire collectie. Andere categorieen waar veel vraag naar is in Port Harcourt zijn prachtige koffietafelboeken als Black Kingdoms, Black People en Nigeria - a jubilee journey, dat de oliemaatschappij Shell heeft uitgegeven om te vieren dat ze vijftig jaar in het land actief is.

Ten slotte vindt allerhande management-literatuur hier gretig aftrek (vooral Peter Drucker), evenals christelijke boeken (zoals The Life of Christ in Stereo; The Four Gospels Speak in Harmony), positief denken (Think and Grow Rich), en klassiekers als Homerus, Herodotus, Alistair MacLean en Harold Robbins.

Op de markt van de troosteloze sloppenwijk Maroko in Lagos is het aanbod aanmerkelijk bescheidener. Een bookshop ter grootte van een telefooncel verkoopt hoofdzakelijk dunne schoolboekjes. Maar op het plankje literatuur zou elke Nederlandse dorpsboekhandel trots mogen zijn: veel deeltjes uit de African Writers Series, Legends from Yoruba-land en ook een hoekje poezie, grotendeels in beslag genomen door exemplaren van Soyinka's bloemlezing Poems of Black Africa. Een heel ander publiek bedienen de boekhandels in het Falomo-winkelcentrum, in een betere buurt van Lagos. Daar ligt op de toonbank onder meer Surviving Lagos, het tongue-in-cheek geschreven gidsje van Elizabeth Cox en Erica Anderssen. Praktische tips voor buitenlanders die wonen in de grote gevaarlijke stad. ' Neem foto's van je bedienden en hou ze discreet in de gaten (het is niet ongebruikelijk dat ze met de noorderzon vertrekken).' Maar de dames hebben een verlichte geest, zo blijkt in het hoofdstukje over de ergerlijke en dikwijls uitputtende formaliteiten die men bij aankomst op de luchthaven kan verwachten: ' Vergeet niet dat u heel wat minder tijd hoeft te wachten dan een Nigeriaan die op Heathrow probeert Groot-Brittannie binnen te komen.' Ook hier een groot aantal boeken over de Nigeriaanse geschiedenis, waaronder het eerste deel van de grote geschiedenis van West-Afrika, onder redactie van professor J. F. Ade Ajayi, en een gedramatiseerde versie van de militaire staatsgrepen in de recente geschiedenis (Just Before Dawn, van Kole Omotoso). Een getrouwe lachspiegel van de Nigeriaanse samenleving ten slotte is het boekje Prisoners of Jebs, van de zakenman en columnist Ken Saro-Wiwa. In deze satire op de hoogmoed, wanhoop en corruptie in het Nigeria van de jaren tachtig constateert de Organisatie van Afrikaanse Eenheid zorgelijk dat het Afrika aan onderlinge samenwerking ontbreekt. Als eerste stap naar eenwording besluit de OAE een gezamenlijke elite-gevangenis op te richten. Nigeria biedt zich onmiddellijk aan als gastland.

Juurd Eijsvoogel