Kiezers stemmen in eerlijke verkiezingen op oneerlijkepolitici; Ook corrupte leiders worden in Japan gekozen

TOKIO, 17 febr. - Noboru Takeshita en Sosouke Uno waren allebei premier van Japan voor de Liberaal democratische partij. Takeshita trad vorig jaar juni af na onthullingen over een omkoopschandaal, zijn opvolger Uno twee maanden later wegens een relatie met een geisha. Morgen verdedigen Takeshita en Uno beiden hun zetel in het Japanse parlement, de Kokkai. Hun voorganger Yasuhiro Nakasone deed in 1987 op reguliere wijze afstand van het premierschap, maar ook hij is in 1987 omgeven door de schandaalgeur. Ook Nakasone doet morgen mee.

Rushawa (rush hour-spitsuur) in Shinjuku, de ultra-moderne zakenwijk van Tokio. Een kandidaat voor de regerende Liberaal-Democratische Partij hijst zich voor de ingang van het trein- en metrostation dat het drukste ter wereld wordt genoemd op een vrachtwagen om langsrennende forenzen toe te spreken. Zijn witte sjerp met opschrift wappert in de gure wind. Slechts een enkele passant houdt in om even te luisteren naar het wervende praatje en een pamflet aan te pakken. De LDP-kandidaat in Shinjuku moet niet alleen wedijveren met concurrenten van andere partijen, de eigen partij heeft in hetzelfde district nog meer gegadigden voor het parlement aangemeld. In het Japanse kiessysteem moeten de 130 districten 512 volksvertegenwoordigers opleveren. In de districten wordt derhalve meer dan een kandidaat verkozen.

Het systeem werkt sterk in het voordeel van grotere partijen en in feite kent Japan sinds 1955 maar een grote partij, de LDP, die sinds dat jaar onafgebroken heeft geregeerd. Een kleinere partij kan zich een meervoudige kandidatuur eenvoudig niet permitteren. Het risico, dat door versnippering van de stemmen geen van haar kandidaten wordt gekozen, is groot. De gunstige positie van de LDP wordt nog versterkt door de scheve verhouding tussen platteland en stad. Grenzen tussen de kiesdistricten zijn zo getrokken, dat een stem van het platteland, waar de LDP haar voornaamste machtsbasis heeft, zwaarder weegt dan een stem uit de stad. Driekwart van de Japanners woont in de stad. Maar van de 295 huidige LDP-afgevaardigden zijn tweehonderd gekozen dank zij plattelands-stemmen. De belangrijkste verkiezingsstrijd speelt zich in Japan al jaren niet meer af tussen de partijen onderling, maar binnen de LDP. De gevleugelde uitdrukking luidt dat de Liberaal-Democratische Partij niet liberaal is, niet democratisch is en ook geen partij. Het is een conservatieve elitaire club die geen gewoon lidmaatschap kent en waarin facties (habatsu) elkaar om het hardst bestrijden. Het aantal habatsu staat niet vast, maar hangt af van schisma's en fusies in de partij. Momenteel zijn het er vijf. Steun van een der klieks is onontbeerlijk om tot enige positie in de politiek te komen. Inhoudelijke verschillen tussen de habatsu bestaan er niet. Alleen de mannetjes tellen - letterlijk alle LDP-parlementariers zijn mannen en ook voor morgen is geen enkele vrouw kandidaat voor de liberaal-democraten. De baasjes in de LDP hebben in de loop der jaren een klasse van bestuurders gekweekt die een groot deel van het openbare leven beheerst.

De bureaucraten beschikken over nauwe banden met het bedrijfsleven en dat heeft sinds de stichting van de LDP geleid tot schandalen op het hoogste niveau. Er werden regels opgesteld, heel veel regels. De politici slaagden er steeds weer in ze zelf te overtreden. Bijna elke LDP-premier is tenminste eenmaal in zijn loopbaan over de schreef gegaan. Tot het dubbele schandaal van 1989 was de meest omvangrijke en opzienbarendste affaire de Lockheed-zaak. Prins Bernhard moest er zijn uniform voor uittrekken. Kakuei Tanaka, Japans premier van 1972 tot 1974, werd in 1976, nadat was komen vast te staan dat hij steekpenningen van Lockheed had ontvangen, gearresteerd en korte tijd gedetineerd. Tanaka trad uit de LDP maar gaf zijn parlementszetel niet op en wist daarna als 'onafhankelijke' volksvertegenwoordiger binnen de LDP een indrukwekkend machtsimperium op te bouwen dat tot nu toe ongeevenaard is. Tanaka's habatsu was eind jaren zeventig, begin jaren tachtig, Lockheed of geen Lockheed, oppermachtig en leverde verscheidene premiers, onder wie Nakasone. En zo is het ook de jongste lichting overtredende premiers vergaan. Yasohiru Nakasone heeft de zware verdenking op zich geladen diep bij de Recrute-affaire van vorig jaar betrokken te zijn geweest - het bedrijf Recrute verkocht aandelen waarvan de waarde na uitgifte verveelvoudigde. Een Japanse krant kwam vorige maand met nieuwe onthullingen over de rol van Nakasone in de kwestie, maar tot een diepgaand onderzoek van de Recrute-zaak is het nog altijd niet gekomen. Nakasone doet mee aan de verkiezingen in zijn district Gumma III als 'onafhankelijke' kandidaat en heeft een goede kans te worden herkozen. De zetels van Takeshita en Uno lijken eveneens verzekerd.

Takeshita is volgens LDP-ingewijden achter de schermen druk bezig zijn habatsu op 'Tanaka-sterkte' te brengen om in concurrentie met Nakasone de LDP-godfather van de jaren negentig te worden. In eerlijke verkiezingen winnen partijen en kandidaten dank zij de kiezers. De Japanse verkiezingen zijn eerlijk en de kiezers weten wat zij doen. Zij stemmen op corrupte LDP-politici. Japanners schrijven de grote welvaart die zij genieten - het hoogste inkomen ter wereld - toe aan het beleid van de LDP. Door te kiezen voor een andere partij zou men het zorgvuldig opgebouwde financiele en sociale prive-netwerkje op het spel kunnen zetten. Negentig procent van de mensen in dit land rekent zich tot de middenklasse en klaagt niet. De economie en de samenleving in Japan zijn ultramodern, het politieke systeem is feodaal gebleven. LDP-bazen regeren het land als shoguns, hun bureaucratie verdeelt de welvaart. De gangen van het Japanse parlement zijn voorzien van rode lopers. Vier kilometer lang. De burgers weten dat de politici die voor zichzelf hebben uitgelegd. Zolang het land almaar rijker wordt vinden zij dat best.

    • Lolke van der Heide