De Blitzkrieg van de D-mark

ROTTERDAM, 17 febr. - De snelheid waarmee een asfaltmachine zich voortbeweegt, zal bepalen of de economische overrompeling van de DDR door de Bondsrepubliek succes heeft. Want na de asfaltmachines, die de verwaarloosde Oostduitse Autobahnen van een hoognodige nieuwe deklaag moeten voorzien, volgen de Westduitse investeerders. Hun investeringen leveren nieuwe banen die nodig zijn nu de reeel bestaande socialistische economie ontmanteld wordt, en helpen om de produktiviteit in de DDR op te krikken naar het twee keer zo hoge Westduitse niveau. Pas dan komt de welvaart, die de Oostduitsers nog zoeken door massaal naar de Bondsrepubliek te trekken.

Bij grote en kleine Westduitse bedrijven liggen de plannen en de contracten voor investeringen in de DDR klaar in de la. Maar voor investeringen is geld nodig en hoewel de kassen van het Duitse bedrijfsleven uitpuilen van het geld, is een grootsscheepse verschuiving van middelen noodzakelijk. Wat naar de DDR gaat, kan niet in eigen land, elders in Europa of in de VS worden geinvesteerd.

Met een overschot op de lopende rekening van de betalingsbalans van 130 miljard D-mark, een kapitaaluitvoer van DM 100 miljard en een begroting die nagenoeg in evenwicht is, kan de Westduitse krachtpatser zich de DDR wel veroorloven, menen financiele deskundigen. De economie van de DDR, met een bevolking van 16 miljoen mensen, is in omvang een tiende deel van die van de Bondsrepubliek en de Duits-Duitse handel is niet meer dan 1,5 procent van de totale Westduitse buitenlandse handel.

Tegenover de extra uitgaven, die de annexatie van de DDR door de Bondsrepubliek met zich meebrengt, staan vermoedelijk enkelebegrotingsmeevallers. West-Duitsland hoeft niet langer 'welkomstgeld' aan bezoekende Oostduitsers te verstrekken, de subsidie voor West-Berlijn zal geleidelijk vervallen en het naderende vertrek van de Sovjet-troepen uit de DDR is een vermindering van de Oostduitse overheidsuitgaven. De stationering van de ruim 300.000 Russische troepen in de DDR wordt door Oost-Duitsland gefinancierd. In bankkringen houdt men niettemin rekening met een belastingverhoging in de Bondsrepubliek ter dekking van de extra uitgaven voor de DDR. Zo'n 'solidariteitsheffing' kan gemakkelijk worden betaald door de Westduitsers: dit jaar kregen ze per 1 januari nog een belastingverlaging van 28 miljard DM cadeau.

De inlijving van de DDR zal daarom geen rampzalige gevolgen voor de Westduitse begroting of het monetaire beleid hebben. 'Ik ben er zeker van dat West-Duitsland een op stabiliteit gericht beleid zal blijven voeren', aldus een financiele deskundige in Amsterdam. En hij zegt: 'Het vertrouwen in de stabiliteitspolitiek van West-Duitsland is nagenoeg grenzeloos.' De 'ommezwaai' van de president van de Bundesbank, Karl-Otto Pohl, is daarmee des te opmerkelijker. Pohl verkondigde begin vorige week dat plannen voor een snelle monetaire integratie van de twee Duitse staten 'een illusie en pure fantasie' waren. Maar nadat bondskanselier Kohl met diens gebruikelijke aplomb de overname van de DDR door de D-mark had aangekondigd, ging Pohl om. Hij erkende volledig overrompeld te zijn, maar legde zich loyaal bij de politieke beslissing van de bondskanselier neer. In verwarring gebracht reageerden de financiele markten met een fikse renteverhoging. Die 'risicopremie', zoals minister Kok het gisteren in een brief aan de Kamer noemde, kan de komende tijd weer verdwijnen, als meer duidelijkheid ontstaat over de manier waarop de monetaire aansluiting van de DDR zal worden uitgevoerd. Volgens ingewijden meende Pohl dat zijn standpunt overeen kwam met dat van de regering in Bonn, toen hij op 6 februari in Berlijn een snelle monetaire eenwording afwees. Pohl verklaarde zich toen voorstander van het drie-fasen-plan van minister van economische zaken Hausman, waarbij de invoering van de D-mark de bekroning zou moeten worden van een geleidelijk proces van economische hervormingen. Een dag later had dit plan plaats gemaakt voor Kohls Blitzkrieg met de D-mark naar het Oosten.

Dat weekeinde had Kohl op de managersconferentie in Davos met de Oostduitse premier Modrow gesproken. Modrow had aan Kohl een dramatisch beeld geschetst van de situatie in de DDR: de uittocht van mensen nam een alarmerende omvang aan - 85.000 mensen sinds begin dit jaar - en er zou sprake zijn van chaos en anarchie. Sommige steden zouden overwegen om zich onafhankelijk te verklaren van de DDR. Het enige alternatief voor versnelde eenwording zou zijn om de grenzen weer te sluiten. 'De politiek heeft het tempo gedicteerd aan de economische ontwikkelingen', zegt een deskundige bij de NMB-Postbank. Volgens de stafgroep economisch onderzoek van de Rabo Bank is de overhaaste monetaire eenwording van de twee Duitse staten bedoeld als een 'signaal aan de DDR-bevolking' dat er hoop is op een betere toekomst in hun eigen landsdeel.

Nu deze stap eenmaal gezet is en door de financiele markten is verwerkt, zijn de vooruitzichten gunstig, menen bankdeskundigen. 'Het proces van steeds verder afglijden is tot staan gebracht. Alles wat nu gebeurt is alleen maar positief', meent een Amsterdamse bankier, 'en op langere termijn zijn de effecten nog positiever.' Tegenover de last die de Bondsrepubliek op zich neemt om de implosie van de communistische modelstaat DDR te keren, staan ook voordelen. De DDR beschikt over een hoog opgeleide bevolking, die bereid is tot hard werken in een vrije economie. Er komt extra produktiecapaciteit vrij in Oost-Duitsland en bovendien heeft de aanwezigheid van grote groepen Oostduitse migranten in de Bondsrepubliek een matigend effect op de Westduitse looneisen. De Europese Commissie heeft berekend dat de opname van de DDR in West-Duitland een procent extra groei voor de Bondsrepubliek zal opleveren, waarvan de overige EG-landen zullen profiteren met een extra groei van een half procent. Zeker Nederland, dat direct is aangewezen op de Bondsrepubliek. De Nederlandse vrachtwagens hoeven maar een klein eindje verder te rijden en ze zijn in Saksen of Brandenburg. Alleen de asfaltmachines moeten ze nog voorgaan.

    • ROEL JANSSEN WILLEBRORD NIEUWENHUIS