Blauwe Kamer: prehistorisch wilgen- en populierenbos

RHENEN, 17 febr. - Hoewel dat volkomen in strijd is met hun tradities werken Rijkswaterstaat en twee waterschappen eraan mee dat de zomerdijk van de Nederrijn nog dit jaar op twee plaatsen wordt doorbroken. Op die manier zou moeten worden bereikt dat het natuurlijk milieu van de uiterwaarden van het Blauwe Kamergebied bij de Grebbeberg in zijn oerstaat wordt hersteld en langs de grote rivieren weer prehistorische wilgen- en populierenbossen kunnen ontstaan.

De geplande dijkdoorstekingen, waarmee de rivier weer vrij spel krijgt in de uiterwaarden zonder dat het Gelderse achterland wordt bedreigd, zijn een uitvloeisel van het zogeheten plan-Ooievaar (1987) om de natuurwaarden in het Nederlandse rivierenland in een betere conditie te brengen. In Rhenen bij het veer naar Opheusden gaat het in dit verband om het gebied de Blauwe Kamer. Het landschap is hier erg vlak doordat er vroeger een steenfabriek was gevestigd. Het moet nu op de schop om er hoogten en diepten in aan te brengen zodat de Rijn er weer vrij in en uit kan stromen.

De vereniging het Utrechts Landschap die sinds 1984 eigenaar van dit natuurgebied aan de voet van de Grebbeberg is, wil daar in samenwerking met de Nederlandse afdeling van het Wereldnatuurfonds (WNF) een einde maken aan de 'woningnood' van tal van bedreigde, bijzondere diersoorten. Over ongeveer 40 a 50 jaar zou de zeldzame zwarte ooievaar de streek weer geschikt moeten vinden als fourageer- en broedgebied.

De Blauwe Kamer is een van de uiterwaarden die door menselijke activiteiten in de loop der eeuwen veel van zijn natuurlijke waarde heeft verloren. Op veel plaatsen in het rivierenland is dat het geval, maar het Blauwe Kamergebied zou nog steeds een 'unieke' betekenis hebben. Vooral omdat het op het kruispunt ligt van drie bijzondere landschappen: de rivier, een stuwwal (de Grebbeberg) en een voormalig moeraslandschap (de Gelderse vallei). Uiteindelijk zouden zowel de Grebbeberg en de Blauwe Kamer een geheel moeten vormen.

Volgens natuurbeschermers ligt het in de bedoeling ook elders in het rivierenland tot soortgelijke natuurherstel-operaties te komen. Voor Wereldnatuurfonds dat het project voor een groot deel financiert, staat nu vast dat het zich niet alleen op bedreigde, spectaculaire natuurgebieden in tropische landen moet richten maar ook op de schamele natuurresten in Europa en Nederland. Een groot deel van het landbouwgebied waar geen boeren zijn die de bedrijfsvoering kunnen of willen voortzetten, zou volgens ir. R. C. van der Giessen van het Wereldnatuurfonds, in aanmerking komen om over te gaan in de handen van organisaties voor natuurbeheer. Dat het fonds zich nu ook op Nederlands natuurbehoud richt, betekent voor het WNF een duidelijke, nationale beleidsverandering.

Steenfabriek de Blauwe Kamer bij Rhenen. (Foto Yolie Mulkens)