oekt naar uitweg uit politieke impasse na valregering

STOCKHOLM, 16 febr. - In de Zweedse hoofdstad Stockholm wordt naarstig gezocht naar een uitweg uit de politieke impasse, die is ontstaan door het aftreden, gisteren, van de sociaal-democratische minderheidsregering van premier Ingvar Carlsson. Het is nog niet duidelijk of er een nieuwe regering kan worden gevormd of dat er vervroegde verkiezingen worden gehouden. Carlsson diende gisteravond zijn ontslag in, nadat het parlement zich tegen de plannen van de regerings had gekeerd om de lonen voor een periode van twee jaar te bevriezen. De loonstop maakte deel uit van een economische noodgreep, bedoeld om de oververhitte economie een adempauze te gunnen. Onmiddellijk na het debat kwam er een voor Zweedse parlementaire verhoudingen ongekend tumult op gang over de vraag wie het land nu wel, en met welke maatregelen, door de economische crisis zal loodsen.

Het nieuwe kabinet zal het in ieder geval moeten stellen zonder de vorige architect van het economisch beleid en samensteller van het crisispakket, Kjell-Olof Feldt. De minister van financien maakte gisteravond bekend zich definitief uit de politiek terug te trekken.

Het is niet duidelijk hoeveel gewicht nog gehecht mag worden aan Feldts suggestie dat er niets anders op zit dan te snoeien in Zwedens wereldberoemde sociale voorzieningen nu het crisispakket is afgewezen.

Vlak voor het debat gaf hij te kennen dat er eventueel gesnoeid zou moeten worden in pensioenen, de kinderbijslag en de werkloosheidsuitkeringen. De Zweedse grondwet biedt de voorzitter van het parlement de mogelijkheid om tot vier maal toe een premier aan te wijzen, die mag proberen een nieuwe regeringsploeg samen te stellen. Pas daarna dienen er vervroegde verkiezingen te worden uitgeschreven.

Volgens politieke commentatoren ligt het voor de hand dat de sociaal-democratische voorzitter van het parlement, Pettersson, toch weer Carlsson zal vragen die taak op zich te nemen. De sociaal-democraten vormen de grootste fractie in het parlement en de partij, die volgens de laatste opiniepeilingen kan rekenen op 34 procent van de stemmen, is niet gebaat bij de verkiezingen, zo redeneert men. Daar komt bij dat niet alle kansen op coalitievorming zijn verkeken.

Onverantwoord De communistische fractieleider Lars Werner liet tijdens het parlementaire debat weten dat hij Carlsson zal steunen mits de lagere inkomens van de loonstop worden uitgesloten. Later op de dag voegde hij daaraan toe dat hij het onverantwoord vond de sociaal- democraten definitief uit de weg te ruimen en geen heil te zien in vervroegde verkiezingen die de conservatieve oppositie in de kaart spelen. Ook de Groenen toonden zich bereid om opnieuw te onderhandelen.

Een andere optie zou zijn dat de liberalen, die de omvangrijke belastinghervorming van de sociaal-democraten hebben ondersteund, bereid zijn naar een compromis te zoeken. De liberalen hebben als enige conservatieve partij niet opgeroepen tot vervroegde verkiezingen.

Gezien de machtsverhoudingen tussen de partijen is de steun van een coalitiepartner voldoende om de sociaal-democraten weer aan de macht te helpen.

De twee andere conservatieve partijen spraken schande van de mogelijkheid dat Carlsson niet de deur uit gaat maar misschien wel weer door een draaideur naar binnen zou kunnen lopen. Juristen verweten de ex-premier dat hij met vuur speelde ten aanzien van de grondwet, waarvan de intentie zou zijn dat een premier na een kabinetscrisis plaatsmaakt ovor een nieuwe. De fractievoorzitter van de grootste conservatieve partij, Carl Bildt, eiste een parlementair onderzoek naar mogelijk misbruik van de grondwet. De afgetreden premier zelf liet zich nog niet uit over een mogelijk tweede kabinet-Carlsson. Tijdens zijn optreden in het parlement leek hij die mogelijkheid open te laten. Carlsson weet zich in ieder geval verzekerd van de steun van een groot deel van de Zweedse industrielen. Van de honderd door het dagblad Dagens Industri ondervraagde zakenmensen zeiden zeventig het eens te zijn met Carlssons streven de inflatie desnoods met harde maatregelen te lijf te gaan. Carlsson beloofde overigens in zijn rede voor het parlement onder geen voorwaarde het streven naar volledige werkgelegenheid te laten varen. Welke oplossing ook wordt bedacht voor de bestuurlijke crisis, het is zaak dat die er snel komt omdat de acute problemen van de vorige regering onverminderd voortduren. De snel stijgende rente, van nu al 16 procent, de aanhoudende staking bij de banken, die haar vierde week dreigt in te gaan, en de dreiging van omvangrijke stakingen door het overheidspersoneel begin volgende week, vragen om een snelle formatie.

De nederlaag van Carlsson wordt hier vooral gezien als een nederlaag van de zogenoemde 'derde weg', het streven van de sociaal-democraten de inflatie te beteugelen zonder daarvoor te betalen met hoge werkloosheid.