Ministerie denkt over radicale breuk in beleid

DEN HAAG, 16 febr. - Terwijl het kabinet zich vandaag door een discussie over de bouw van vier tunnels in de Randstad worstelde, spelen op het departement van verkeer en waterstaat ambtenaren met de gedachte om tot een radicale breuk met het tot nu toe gevoerde verkeersbeleid te komen. In een interne notitie wordt een uitgangspunt gehanteerd dat in alle kabinetsstukken over mobiliteit, bereikbaarheid en milieu tot nu toe taboe was: een volledige stopzetting van de groei van het autogebruik, feitelijk zelfs een vermindering van het aantal kilometers dat jaarlijks in Nederland per gemotoriseerde vierwieler wordt verreden. De interne notitie heeft een rondgang langs diverse afdelingen van het ministerie gemaakt. Voor verschillende onderdelen van het vervoersbeleid zijn 'dilemmagroepen' gevormd, een term om aan te duiden dat in de afweging tussen de belangen van een optimale bereikbaarheid en een schoner milieu soms pijnlijke keuzes zullen moeten worden gedaan.

Over ongeveer twee maanden presenteert het kabinet het verkeers- en vervoersbeleid voor de komende jaren in het definitieve Structuurschema Verkeer en Vervoer. De verkeersambtenaren verwijzen naar de kerstboodschap die Koningin Beatrix in 1988 aan het milieu wijdde ('langzaam sterft de aarde en wordt het onvoorstelbare - het einde van het leven zelf - toch voorstelbaar') en naar een passage in het Nationale Milieubeleidsplan over duurzaamheid. Het zijn woorden die de ambtenaren niet onberoerd hebben gelaten. 'Wat doen we hiermee? Zien we deze twee teksten als velletjes van de scheurkalender of verbinden we er consequenties aan? We kiezen voor het laatste.'

Pag.3: Vervolg Of de interne notitie van de ambtenaren de leidraad voor het toekomstige verkeersbeleid weergeeft, staat niet vast. Maar zij bevat wel het vermoedelijke Leitmotiv voor de jaren negentig.

Dat is weergegeven met het woord 'leefbaarheid'. Letterlijk staat in de notitie dat 'bereikbaarheid' en 'individuele vrijheid' weliswaar zoveel mogelijk moeten worden gewaarborgd, maar ze 'zijn uiteindelijk van een lagere orde dan de leefbaarheid'.

Ook andere zinsneden in de ambtelijke notitie verklaren waarom minister Maij- Weggen onlangs de stelling poneerde dat haar departement 'al groen is geverfd'.

De 'nulgroei' van het autogebruik waarvoor binnen het departement voorstanders zijn te vinden, bewijst in elk geval de pluriformiteit van de adviseurs over wie minister Maij-Weggen kan beschikken. In de actuele discussie over de Randstadtunnels hanteert Verkeer en Waterstaat nog een stijging van 30 procent van het aantal autokilometers als hypothese. In het Structuurschema Verkeer en Vervoer moet volgens de ambtelijke notitie staan dat 'een duurzame samenleving als hoogste waarde in de komende jaren in Nederland geldt'.

Waarmee de verkeersambtenaren kiezen voor een samenleving waarin ongewenste mobiliteit wordt voorkomen en autoverkeer waar mogelijk wordt geweerd ('natuurgebieden en stadscentra zullen moeten worden afgesloten voor autoverkeer'). De ambtenaren nemen afstand van de beleidsnota's van het vorige kabinet, hoewel ze daar zelf mede vorm aan hebben gegeven. Het voorlopige Structuurschema Verkeer en Vervoer en het Nationaal Milieubeleidsplan (NMP) van Lubbers II 'bieden op korte termijn absoluut onvoldoende om het tij te keren'.

De daarin genoemde maatregelen moeten zodanig worden 'aangescherpt en verbreed dat het gebruiksnut van de auto van een heel andere orde is dan thans'.

De ambtenaren bepleiten een veel verdere terugdringing van de uitstoot van verzurende stikstofoxyden (NOx) dan in het NMP is voorzien. Ook willen zij de emissie van kooldioxyde (CO) die mede het broeikaseffect veroorzaakt, beperken. Aan beide vormen van vervuiling draagt het autoverkeer bij. Zo komen zij tot de conclusie dat van verdere groei van het autoverkeer geen sprake mag zijn. Omdat zij daarbij 1986 als vergelijkingsjaar kiezen, komt dit pleidooi feitelijk neer op een terugdringing van het huidige autogebruik. Want sinds dat jaar is de automobiliteit al weer veel sneller gestegen dan volgens bijvoorbeeld de prognoses van het Nationaal Milieubeleidsplan. Anno 1990 is al bijna het niveau van autogebruik bereikt dat pas voor 1995 was voorzien. De notitie is inmiddels met de hoogste ambtenaren ten departemente besproken. Bij de presentatie van het definitieve Structuurschema Verkeer en Vervoer dit voorjaar zal blijken in hoeverre het kabinet in het algemeen en minister Maij-Weggen in het bijzonder de voorgestelde radicale trendreuk tot beleid zullen verheffen.