'Westen houdt vast aan verankering in de Navo'

DEN HAAG, 15 febr. - De snelheid waarmee de Sovjet-Unie dinsdag in Ottawa instemde om zo'n 400.000 man uit centraal Europa terug te trekken heeft hem verrast. Ten bate van de ontspanning noemt hij het wezenlijk dat president Gorbatsjov aanblijft. En Nederland dient al bij de eerste inkrimping van conventionele strijdkrachten eind dit jaar 'redelijk' mee te profiteren.

Voor de chef-defensiestaf, generaal P. J. Graaff, staat het niet bij voorbaat vast dat alleen de Amerikanen garen spinnen bij de vergaande reducties van troepen en materieel in de centrale sector in Europa. 'Nederland heeft daar al die jaren zijn partij meegeblazen en een eerlijke benadering gebiedt dat een aantal Westeuropese landen in die verminderde inspanning deelt.' Generaal Graaff noemt de mogelijkheid materieel dat overtollig wordt voor een zachter prijsje door andere landen te laten overnemen. Mocht bijvoorbeeld de NAVO aan Nederland nog een taak toebedelen waarvoor gevechtshelikopters nodig zijn en de politieke wil zou daarvoor in de Tweede Kamer ook bestaan, dan biedt de tweedehands markt een goedkope oplossing. 'De ontwikkelingen in Oost-Europa zijn fascinerend. Was het vorig jaar zomer bij een bezoek aan Boedapest nog wennen en waren toen vooral lagere commandanten beducht iets over hun werk, opdrachten en wapensystemen prijs te geven, begin dit jaar in Wenen heb ik met collega's van het Warschau-pact openhartig kunnen praten over hun bedoelingen. Vooral in de kleine uurtjes was dat uniek. Enkele maanden eerder was het me nog verboden om voorbij het IJzeren Gordijn te gaan. 'In Oosteuropese landen wordt er steeds meer van uitgegaan dat een nationale defensie voorrang moet krijgen. In hun speeches hielden de bevelhebbers uit het Westen stug vast aan verankering in de NAVO. Voor hen was het zeker geen prioriteit dat legers uit andere landen van hun grondgebied zouden moeten verdwijnen.' Terwijl chefs van staven in Oost-Europa zich opmaken om een nieuwe rol voor hun legers uit te werken, ziet de Nederlandse chef-defensiestaf niet direct de noodzaak hier zoiets ook te doen. De reducties aan Westerse kant bedragen niet meer dan tien a vijftien procent terwijl het aan de kant van het Warschau-pact om een halvering gaat. Voorlopig kan aan de NAVO-strategie van 'voorwaartse defensie' (verdediging aan de grenzen) en 'aangepast antwoord' worden vastgehouden.

Maar zijn die grenzen nog wel zo zeker? Wat voor veiligheidsafspraken komen er aan nieuwe grenzen? 'Ik geef toe dat dit op dit moment nog zeer onduidelijk is. Maar vooralsnog breek ik me niet het hoofd hoe die nieuwe werkelijkheid tot een andere opzet van onze defensie-inspanning moet leiden. Wel zal er straks in de nieuwe defensienota, die eind dit jaar uitkomt, voorzichtig aandacht aan worden besteed.' Voor Nederland betekent de ontspanning en de minder ruime beurs dat een aantal grote projecten, waarop men zich voor jaren vastlegt, niet tegelijkertijd kan worden uitgevoerd. Om flexibeler te zijn is het goed dat de automatische verdeling van de beschikbare gelden - vijftig procent voor de Landmacht, vijfentwintig procent voor Marine en Luchtmacht - is losgelaten. Op dit moment werken de bevelhebbers aan voorstellen. Generaal Graaff zal straks aan minister Ter Beek het eindvoorstel moeten doen. Geregeld komen de bevelhebbers bij hem en de minister prioriteiten toelichten en meningen uitwisselen. Op die manier wil de chef-defensiestaf onrust bij de krijgsmachtdelen voorkomen. 'Goede informatie houdt alle mannen gemotiveerd'. Hij geeft het toe: 'Al die jaren kende je je vijand. Die zekerheid had je en die verandert nu snel. Maar ik wijs op de grote capaciteit die nog in Oost-Europa aanwezig is. Daarnaast houden dergelijke grote inkrimpingen ook een gevaar in voor de stabiliteit. Zijn devies luidt derhalve: optimisme met een behoudende benadering.' Hij noemt het een menselijk drama dat 400.000 man - tot voor kort zeker van een baan - terug moeten naar de Sovjet-Unie waar geen industriele basis is voor voldoende werkgelegenheid en te weinig huisvesting. Hoe loopt dat af? Straks gaat Generaal Graaff naar Polen en de Sovjet-Unie. De Tsjechen en de Hongaren willen op bezoek komen. Behalve de reducties in aantallen manschappen en materieel ziet hij veel in vertrouwenwekkende maatregelen, in een uitwerking van het Slotakkoord van Helsinki. Met de Polen wordt gesproken over militaire inspecties op elkaars grondgebied. Een verificatie-bureau voor wapenakkoorden wordt in Den Haag opgezet.

Generaal Graaff vindt het niet nodig dat Westeuropese chefs van staven apart over de gevolgen van de ontspanning praten. Dat moet en zal binnen de NAVO blijven gebeuren omdat volgens de Nederlandse chef-defensiestaf op een andere manier onze veiligheid niet is gewaarborgd. Zelfs bij een verminderde rol van de Verenigde Staten in Europa is het noodzakelijk Washington bij al het overleg te betrekken.

Hoe wil hij de onrust die al hier en daar bij vakbonden is ontstaan over verdere reducties van legereenheden tegemoet treden? 'Natuurlijk houdt ontspanning ook een bedreiging in voor de werknemers bij Defensie. Tot voor kort was je bij de grootste werkgever (104.196 militairen en 24.000 mensen burgerpersoneel, red.) van Nederland vrij zeker van je carriere. Het is mijn plicht dat iedereen opgewekt naar het werk blijft gaan maar ik geef toe dat inkrimping van het leger in het vooruitzicht ligt.' Hij vertrouwt op de bevelhebbers die met ruime informatie de manschappen aan de slag kunnen houden en uitleggen welke aanpassingen noodzakelijk zijn. 'Wij werken met nuchtere mensen die als zij het gevoel hebben dat zij betrokken worden bij de veranderingen, daar ook begrip voor zullen hebben.'

Bij de drie krijgsmachtonderdelen blijft er in ieder geval werk. Daar is hij zeker van. Meer taken voor de Verenigde Naties. Meer oefeningen van bondgenoten op elkaars grondgebied. Kleinere eenheden, mobieler en sneller.

Nu woont er bij u een jongen in de straat die na zijn eindexamen dit jaar naar de KMA wil gaan. Zijn ouders twijfelen of dat in deze tijd nog wel een goed idee is en manen hem eens aan generaal Graaff te vragen wat hij ervan denkt? 'Dat is geen eenvoudige vraag. Ik zal hem in alle eerlijkheid zeggen dat hij zich goed moet realiseren dat de krijgsmacht, die overigens altijd zal blijven bestaan, wel eens een wat andere invulling van zijn taken zou krijgen. Zozeer zelfs dat hij zich misschien in de loop van zijn carriere nog eens ergens anders op zal moeten orienteren om zinvol aan de slag te blijven. Het was in de afgelopen jaren altijd volstrekt duidelijk want het probleem kwam uit het Oosten. We groepeerden onze middelen. Kortom een rechtstreekse benadering. Een baan bij de drie krijgsmachtonderdelen heeft ook nu zin. Dat zeg ik hem met overtuiging. Maar dat tegen die jongen gezegd hebbend wil ik het probleem niet onder tafel schuiven. Er zijn natuurlijk een aantal mensen die zich afvragen: de omvang is nu groot maar hoe is dat over tien jaar of over vijftien jaar? Mijn eerlijke antwoord daarop is: dat weet ik niet.' Generaal P. J. Graaff. (Foto NRC Handelsblad/ Vincent Mentzel)

    • Willebrord Nieuwenhuis