Zal Kohl net als Churchill toneel verlaten?

BONN, 14 febr. - Een enkele DDR-vlag was gehesen in het Bundeskanzleramt. Er was aardig wat politie, maar zeker geen loper of militaire erewacht. En evenmin klonken de volksliederen die tweeeneenhalf jaar geleden, tijdens het bezoek van de toen zo trotse Erich Honecker, het bestaan van twee afzonderlijke Duitse staten treffend bevestigden. Nee, er was gisteren slechts een korte handdruk van kanselier Helmut Kohl voor premier Hans Modrow, de tijdelijke boedelbeheerder van de wegkwijnende DDR. Het ging ook maar om een tweedaags werkbezoek. Een erg rijke, Westduitse oom ontving een zeer arme partner, die zich inmiddels heeft moeten schikken in de onvermijdelijkheid van de Duitse eenheid. Een ontmoeting van uitersten, ook overigens. Een magere, bijna ascetische zestiger uit Dresden, een jogger die zich in twee maanden ontwikkelde tot eerste patriot van een zeer reddeloos vaderland, is op bezoek bij een grote, zichtbaar goede, Westduitse eter uit Oggersheim bij Ludwigshafen.

De kortstondige DDR-chef heeft een collectie van zeventien rivaliserende ministers meegebracht. Zij vertegenwoordigen sinds een paar weken het Oostberlijnse ronde-tafeloverleg en geven in Bonn een nogal massale demonstratie van Modrows machteloosheid.

De DDR-premier, die een paar maanden geleden in zijn regeringsverklaring Duitse eenwording nog vierkant afwees, is een van de vele slachtoffers van het stormachtige tempo waarin de Duits-Duitse ontwikkeling zich voltrekt. Hij heeft twee weken geleden, na een bezoek aan Moskou, alsnog een eigen plan voor Duitse eenheid ontwikkeld. Maar daarover wordt zelfs in de DDR nauwelijks nog gesproken. Erger nog, in de DDR wordt vandaag steeds vaker gesproken over wat de nu zo prototypisch-fatsoenlijke Modrow als regionale SED-leider voor de Wende van vorig najaar deed. Was deze vriend van Gorbatsjov voor begin oktober '89 niet verantwoordelijk voor wat de SED in Leipzig en Dresden jegens demonstranten en dissidenten ondernam? In Oost- en West-Duitsland wordt daarover veel akeligs geschreven, zoals in het jongste nummer van Der Spiegel bijvoorbeeld. Ook wat dat betreft is Modrow een slachtoffer van gisteren te noemen.

En Kohl? Die trok vorig jaar november het initiatief in de Bondsrepubliek nog mooi naar zich toe met een op het juiste moment bekendgemaakt gefaseerd plan voor Duitse eenwording. Maar daarvan zijn onder druk van een gigantische Oostduitse exodus zo ongeveer alle fasen voor de eenwording zelf geschrapt. De monetaire eenheid met de DDR staat voor de deur, en daarmee ook de staatkundige Duitse eenheid. Moskou gaat daarmee al akkoord, een geallieerden-conferentie volgt spoedig, waarbij beide Duitse staten mogen aanschuivenDe Europese Gemeenschap is al aan het rekenen. Zij gaat zich na de Oostduitse verkiezingen beraden over wat Duitse monetaire eenheid kan betekenen voor de Europese monetaire unie (EMU). En over wat de komst van 16 miljoen Oostduitsers zal inhouden voor de Gemeenschap. Zoals in Den Haag wellicht hier en daar al een kladje wordt gemaakt over de voordelen van een herleefde economische oost-west-as in Europa in vergelijking met de heersende lijn Londen-Frankfurt-Milaan.

De beklinking van de Duitse eenheid, en vragen over grenzen in Europa en nieuwe veiligheidsafspraken (Duitsland NAVO-lid, met het DDR-gebied leeg aangekoppeld als een onschuldige bijwagen, zoals het jongste plan-Genscher wil?) komen daarna aan de orde in het verband van de Europese conferentie voor veiligheid en samenwerking (CVSE). Nog een paar maanden, dan kan het allemaal zover zijn.

En Kohl? Die ziet zijn strategie voor Westduitse verkiezingscampagnes in het water vallen. Zo dadelijk, op 18 maart, lijkt de Oost-SPD de verkiezingen in de DDR flink te gaan winnen. De Westduitse kanselier mag dan in samenzang met de Oostduitse SPD-kandidaat-premier Ibrahim Bohme een tijdje verstandige slotakkoorden aangaande Duitse eenheid laten klinken. Dat zal het nagenoeg onmogelijk maken om in de Bondsrepubliek bij komende regionale verkiezingen (vier!) en die voor de Bondsdag (in december) de totnutoe voorgenomen harde anti-SPD-campagne (Freiheit statt Sozialismus) te voeren.

De beide regeringschefs zullen zodoende alle twee hun eigen zwarigheden hebben over wat er na 18 maart zal gebeuren. Voor Modrow betekent die dag stellig een afscheid van het premierschap. Voor Kohl dreigt een paradoxaal perspectief. Zal hij straks de kanselier zijn die de totstandkoming van de Duitse eenheid hielp regisseren, die zeven jaar Westduitse economische hoogconjunctuur mede op zijn conto kon schrijven, en vervolgens de verkiezingen verloor? Zoals Churchill ooit, na de Tweede Wereldoorlog, door de 'ondankbare' Britse kiezers naar huis werd gestuurd? Kan de CDU-partijtacticus Kohl straks als staatsman de verkiezingen winnen ondanks het groeiende Westduitse ressentiment tegen de stroom Uber- en Aussiedler en de nu nog alom verzwegen of gebagatelliseerde kosten voor de korte termijn van Duitse eenheid?

    • J. M. Bik