Palestijnen zien winst voor Israel door ommekeer in Oostblok

JERUZALEM, 14 febr. - 'De as van de (politieke) vulkaanuitbarstingen in de communistische wereld komt op de Palestijnen terecht. Dat is een feit dat we helder onder ogen moeten zien. De winst gaat voorlopig naar Israel', zegt Radwan Abu Ayyash, een van de invloedrijkste Palestijnse persoonlijkheden in bezet gebied. 'De massa-immigratie van Sovjet-joden en het snelle herstel van de diplomatieke betrekkingen van Israel met de landen uit het Oostblok frustreren de diplomatieke successen die de PLO de afgelopen twee jaar onder moeilijke omstandigheden heeft geboekt. De onvoorziene, grote veranderingen in de internationale verhoudingen hebben de diplomatieke manoeuvreerruimte van Arafat drastisch verkleind. De tijd is voorbij dat hij de Oost-West tegenstelling tegen Israel kon uitspelen. De balans is ten gunste van Israel doorgeslagen op een moment waarop de kaarten voor ons beter geschud leken te zijn.'

'In de internationale politiek kunnen we niet langer blind op de steun van het Oostblok rekenen', zegt Radwan Abu Ayyash. 'De Oosteuropese landen hebben de voorwaarde voor herstel van diplomatieke betrekkingen met Israel laten vallen dat Jeruzalem het zelfbeschikkingsrecht van het Palestijnse volk erkent en de PLO als de wettige vertegenwoordiger van het Palestijnse volk aanvaardt. Dat is een zware tegenslag, waarvan bij voorbeeld in internationale organisaties het effect op de positie van de PLO niet kan uitblijven.' Radwan Abu Ayyash vreest dat deze ontwikkeling Israels Likud-premier Yitzhak Shamir nog onbuigzamer zal maken, waardoor de kans op een doorbraak in het vredesproces wordt geblokkeerd. 'Shamir heeft in een benarde positie plotseling zuurstof gekregen.'

Sovjet-joden 'Ik voorzie dat Israel zich zal concentreren op zijn binnenlandse problematiek en met de komst van de Russische immigranten de bouw van nederzettingen in bezet gebied hervat. Nu hebben zich nog maar weinig Russische joden in de bezette gebieden gevestigd. Maar wat zal er gebeuren als er in de Sovjet-Unie een burgeroorlog uitbreekt en misschien twee miljoen joden emigreren? De demografie gaat dan in het voordeel van Israel werken. Dat is onze grote angst. ' 'De Sovjet-protesten tegen vestiging van Russische joden in de bezette gebieden hebben een holle klank. De Sovjet-Unie laat de joden gaan zonder er de voorwaarde aan te verbinden dat zij niet in de bezette gebieden worden gehuisvest. Dat is de realiteit. Met zo'n massa-immigratie in het vooruitzicht kan Israel de situatie onomkeerbaar veranderen. Dat gevoel van machteloosheid gaat als een schokgolf door de Palestijnse gemeenschap in de bezette gebieden.' De versterking van Israels internationale positie zal volgens Radwan Abu Ayyash radicale krachten in de Palestijnse samenleving versterken ten koste van de pragmatische politiek van PLO-leider Arafat. 'Als het vredesproces vastloopt, wordt het leiderschap van Arafat bedreigd. Hoe lang kan hij het volhouden om onder de zware druk van de Israelische bezetting een vredespolitiek te voeren zonder op tastbare resultaten te kunnen bogen? De PLO zou een nieuwe strategie kunnen kiezen, de strategie van het overleven. Dat is geen gemakkelijke opgave, maar een andere keuze is er niet.' De revoluties in de communistische wereld ondermijnen volgens Radwan Abu Ayyash ook de positie van de PLO in de Arabische landen. 'De Arabische regimes vrezen ook het uitstralende effect van de gebeurtenissen in Oost-Europa en in de Sovjet-Unie. Daarom hebben zij meer belang bij een zwakke dan een sterke PLO, omdat de PLO in vergelijking met de autocratische regimes en dictaturen in de Arabische wereld een vooruitstrevende beweging is.'

Geen vreugdekreten

Deze sombere analyse van de Palestijnse problematiek in een snel veranderende wereld lokt in Jeruzalem geen vreugdekreten uit. De winst die op de PLO is behaald is natuurlijk welkom, maar de manier waarop de Palestijnen dit voorstellen wordt in de Israelische hoofdstad betiteld als 'orientaalse overdrijving'.

De Palestijnse of Arabische factor zou in de Oosteuropese beslissingen om de diplomatieke betrekkingen met Israel te herstellen vrijwel geen rol spelen. Voor de Oosteuropeanen is dat 'een acte van soevereiniteit. Het bewijs dat ze zich hebben onttrokken aan Sovjet-voogdij en dictaten. Dat is het belangrijkste.' Van een principiele wijziging van de Oosteuropese diplomatie in het Israelisch-Arabisch geschil wordt in Jeruzalem niet gesproken. Praag, Boedapest en andere Oosteuropese hoofdsteden erkennen nog steeds het Palestijnse recht op zelfbeschikking en blijven de PLO beschouwen als de legitieme vertegenwoordiger van het Palestijnse volk. Maar tot Jeruzalems tevredenheid houdt het daar nu wel mee op. De PLO kan niet meer op logistieke, militaire en financiele steun uit Oost-Europa rekenen. Het tijdperk van de samenwerking tussen de PLO en sommige geheime diensten in Oost-Europa is door de omwentelingen afgesloten. De Oosteuropeanen worden zo intensief door hun eigen problematiek in beslag genomen dat zij zich nog maar weinig voor het Israelisch-Arabische geschil interesseren.

En als ze in de toekomst die belangstelling wel zullen opbrengen rekent Jeruzalem op een 'evenwichtige houding'.

En 'dat is de Palestijnen en Arabieren een doorn in het oog, omdat ze het er nog heel moeilijk mee hebben te berusten in het bestaan van een onafhankelijk Israel waarmee ze op voet van gelijkheid moeten onderhandelen. Dat besef doet de Palestijnen misschien wel het meeste pijn', stelt men in Jeruzalem.

    • Salomon Bouman