'Zwakzinnige kinderen leren we hier geen Frans'

Wie de hal van het instituut binnenkwam, las in grote letters: 'Zalig zijn de armen van geest - Hunner is het Koninkrijk des Heeren'.

Bij een dergelijke begroeting zou ik ook een sterke neiging hebben gevoeld rechtsomkeert te maken om voor het kind aan mijn hand een veiliger plek te zoeken.

De moeder van Anne liep ondanks de ontmoedigende entree door en maakte ruim twintig jaar geleden kennis met de leiding van de speciale school. Die leiding bleek er weinig vertrouwen in te hebben dat een geestelijk gehandicapt of zwakzinnig kind, een mongooltje zoals Anne wordt getypeerd, iets zinnigs valt bij te brengen. 'We leren ze hier geen Frans', zei de directeur.

Moeder Pot heeft het een tijdje aangezien, maar toen bleek dat haar dochter enkel de negatieve, vooral stuntelige gedragsuitingen van de medeleerlingen ging imiteren, haalde ze Anne daar weg. 'Ja, ik dacht als imiteren dan toch iets is waar ze echt wat aan heeft, waarom dan geen betere voorbeelden gezocht?', was de logische overweging. Anne's moeder besloot niet langer op 'de vaklieden' te steunen, maar ging veel meer op haar intuitie af. Met veel moeite lukte het om haar dochter op een gewone lagere school te krijgen. Afgaande op de levendige berichten die hierover worden gegeven in de NOS-documentaire van vanavond is deze beslissing voor Anne alleen maar gunstig geweest. Op haar vijftiende jaar, haar vader was overleden, vertrok Anne met haar moeder naar Frankrijk. Ze is nu 27 en leeft in een gezinsvervangend tehuis. Overdag werkt ze in een beschutte omgeving, in ons land een sociale werkplaats genoemd. Die bescherming zal ze haar hele leven nodig hebben.

Niet alleen de moeder, ook broer en zus, vriendinnen en onderwijzeressen van de lagere school, zijn hard bezig geweest om Anne deel te laten worden van onze samenleving. Maar de geestelijke beperking is niet ongedaan te maken en daar zal iedereen mee moeten leren leven. Dat blijft het allermoeilijkst. Bijna aan het eind van de film, wanneer is vastgesteld dat de kinderen allemaal het huis uit zijn, zegt Anne's dappere moeder met verstikte stem: 'Zij is de enige die me nog nodig heeft'.

En als een verontschuldiging voegt ze er aan toe: 'Dit is een emotie die ik al die jaren niet weg heb kunnen krijgen'.

Ouders van gehandicapte kinderen herkennen dit.

De documentaire Anne Anders is gemaakt door haar broer Leendert. Het is een mooi portret geworden. Toch twee aanmerkingen. Alleen een broer filmt zijn zus, die juist door haar handicap altijd 'een zusje' blijft, zo brutaal bij een nogal onbeholpen omkleedscene. Een buitenstaander had discreet de kamerdeur achter zich dicht getrokken.

Bij de beelden van Anne in haar huidige omgeving, vraag je je na de aandacht voor het geworstel om haar op de gewone school te krijgen, enigszins verbaasd af wat nu precies de verschillen zijn tussen deze vrouw en de Franse medebewoners in het gezinsvervangend tehuis. De waarheid is misschien dat Anne zo'n leven niet had aangekund zonder haar meedenkende en doorzettende moeder... Anne Anders, Ned. 3, 21.03 - 21.56 uur.

    • Harm van den Berg