Neutraal maar niet alleen

RUIM TWEE JAAR geleden was Gorbatsjov over de Duitse eenheid nog ondubbelzinnig geweest: 'Er zijn twee Duitse staten, wat er over honderd jaar zal zijn bepaalt de geschiedenis'.

De geschiedenis heeft zich sedertdien een tempo-versnelling veroorloofd, vooral ook door toedoen van Gorbatsjov zelf, en de twee Westduitse leiders - Kohl en Genscher - hebben afgelopen weekeinde in Moskou de Duitse eenheid afgehaald. Met Krimsekt op de terugreis werd de zaak beklonken en het Duitse gemoed vierde feest: Deutschland, einig Vaterland. De politieke route hierna lijkt helder. Eerst spreken de beide Duitslanden over het beheer van de boedel, dan moeten de vier geallieerden hun oordeel geven en vervolgens komt het herenigingsschema op tafel van het 35 landen tellende CVSE-overleg. De twee belangrijkste partijen buiten Duitsland - de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie - lijken zich bovendien te kunnen vinden in een politieke toekomst van Duitsland ergens halverwege tussen NAVO en neutraliteit. Het westelijke gedeelte blijft lid van het Westelijke pact, het oostelijke blijft daarbuiten.

MAAR OP ZO'N route van ogenschijnlijke helderheid liggen ontelbare obstakels. Alle goedbedoelde formuleringen ten spijt wordt het nieuwe Duitsland een neutraal land. De ene helft NAVO-lid en de andere niet, is voortzetting van een oud taboe met andere middelen, ofwel zelfbedrog. Misschien moet het begrip neutraliteit allereerst van zijn spookachtige lading worden ontdaan. In de jaren van de Koude Oorlog impliceerde het een vorm van verraad. Wie Duitse neutraliteit bepleitte, maakte gemene zaak met Stalin en zijn communistische regime. En telkens als Stalin of zijn opvolgers lokten met een neutraal Duitsland dan spoorden zij aan tot verraad. Zo liggen de verhoudingen echter niet meer. Neutraliteit is niet langer het pseudoniem voor de 'derde weg'. Het hoeft ook niet per se 'Alleingang' te betekenen, zolang Duitsland blijft ingebed in de Europese Gemeenschap en mits zich uit NAVO en Warschaupact in het kader van het CVSE-proces een politieke gemeenschap ontwikkelt. Eenvoudig is zoiets echter niet en achter alle fraaie begrippen blijft toch het feit dat Europa een imposant politiek-economisch centrum, genaamd Duitsland, te wachten staat.

Een ander obstakel vormen de twee kleine geallieerden. Van de vier geallieerden die zich met het eenwordingsproces van de BRDDR bemoeien, is de houding van Frankrijk en Groot-Brittannie op zijn best onduidelijk en op zijn slechtst doelloos. Na enkele kordate mededelingen in december wordt van president Mitterrand niet veel meer gehoord. Zijn minister van defensie Chevenement verzet zich publiekelijk tegen de ontwikkelingen in Duitsland zonder hier overigens veel politiek-militaire consequenties aan te verbinden en Jacques Delors (behalve EG-voorzitter ook Frans politicus met Parijse aspiraties) wil de DDR of de oostelijke helft van Duitsland zo snel mogelijk de EG binnenhalen om het eenwordingsproces maar niet verder te laten vertragen. Nogal verwarrend.

Margaret Thatcher wil op haar manier de Duitse eenheid vertragen, terwijl in haar omgeving menigeen fluistert dat de iron lady meer het geluid van gisteren dan het beleid van morgen vertegenwoordigt. Tel daarbij de verminderde invloed van Londen in de wereld en een diep gewortelde neiging om zich van het gewoel op het continent naar vermogen te distantieren en het is duidelijk waarom het dezer dagen ook in Londen moeilijk valt veel wijzer te worden.

KORTOM, het vooroorlogse Europa keert terug, maar dan onder een oneindig veel beter gesternte. Het grootste deel van Duitsland heeft er een kleine halve eeuw democratie op zitten. Er zijn geen krenkende verdragen ofdekolonisatieprocessen die als een steen om de nek van de Europese landen hangen. Duitsland is machtig, met een kwart van het bruto nationaal produkt in de EG, maar bijvoorbeeld lang niet zo dominant als Japan. Het Duitse BNP is precies de helft van Japan en de Duitse economie is vele malen transparenter. De gevolgen van de aanstaande Duitse eenheid zullen desalniettemin groot zijn. Hoe groot, weet niemand nog. Om op Gorbatsjov te varieren: Er is een Duitse staat, wat er over honderd jaar zal zijn bepaalt de geschiedenis.