Komst ANC-leider uitgesteld om veiligheid; Vele duizenden in Soweto wachten op Mandela

SOWETO, 13 febr. - Vele duizenden Zuidafrikaanse zwarten wachtten vanmorgen in Soweto met spanning op de komst van Nelson Mandela, die eigenlijk volgens plan gisteren al had moeten arriveren.

Het comite van zwarte leiders dat hem na zijn vrijlating heeft verwelkomd en begeleid, was van oordeel dat de immense menigte opgetogen mensen die op de been was om hem in zijn woonplaats Soweto welkom te heten een te grote risicofactor vormde voor zijn veiligheid.

Voor de tweede achtereenvolgende dag stroomden gisteren tienduizenden mensen de straat op om zingend en dansend Mandela's vrijlating te vieren, en de twee stadions waar volgens plan Mandela zijn opwachting zou maken werden overstroomd door onvoorstelbaar grote mensenmassa's. In een van de stadions raakten 200 mensen gewond doordat zij tegen een dranghek bekneld raakten.

Duidelijk geschrokken van de gewelddadigheden die uitbraken bij Mandela's eerste optreden in het openbaar afgelopen zondag in Kaapstad, schrapte het comite van ontvangst de twee geplande optredens en kondigde aan dat de in vrijheid gestelde leider van het Afrikaanse Nationale Congres deze middag zou verschijnen in het gigantische voetbalstadion even buiten Soweto, waar gemakkelijker veiligheidsmaatregelen getroffen konden worden.

Het comite was tevens van oordeel dat het risico te groot was dat Mandela door de in alle staten verkerende menigte op straat onder de voet zou worden gelopen, wanneer hij gisteravond Soweto zou zijn binnengegaan.

Hij was van plan geweest naar zijn kleine, slechts een slaapkamer tellende huisje te gaan waar hij woonde voordat hij 28 jaar geleden gevangen werd gezet, en waar ook weer een menigte van tussen de 2.000 en 5.000 mensen hem al de hele dag stond op te wachten. In plaats daarvan werd Mandela, kort nadat zijn chartervlucht uit Kaapstad, waar hij zondag werd vrijgelaten, was geland, per auto met hoge snelheid naar een niet nader bekend gemaakte verblijfplaats gebracht; men neemt evenwel aan dat het gaat om het huis van een vriend in de buurt van de Rivonia-boerderij waar de leiding van het ANC in 1963 werd gearresteerd. Naar werd aangenomen zou Mandela vanmiddag rechtstreeks van zijn verblijfplaats naar het voetbalstadion worden gebracht, en pas daarna zijn entree maken in onstuimig Soweto.

Ook gisteren weer leek het alsof er in de straten van dit uitgestrekte zwarte woonoord met een bevolking van naar schating twee miljoen mensen, carnaval werd gevierd; de scholen bleven dicht en mensen bleven weg van hun werk om de verwachte thuiskomst van de ANC-leider te vieren. Grote mensenmenigten trokken hossend door de straten en blokkeerden het verkeer. Overal werden ANC-vlaggen gehesen en bijna iedereen droeg een T-shirt met daarop 'Welkom Mandela'. De opmerkelijke taferelen van ononderbroken feestgejuich hier en in tal van andere zwarte woonoorden door heel Zuid-Afrika laten zien hoe uitzonderlijk de betekenis van Mandela is voor de zwarte gemeenschap, en hoe ontzagwekkend de veiligheidsmaatregelen zijn die in verband hiermee genomen moeten worden.

Bij de regering houdt men zijn hart vast voor de golf van razernij van de kant van de zwarten die ongetwijfeld zal losbreken wanneer Mandela iets zou overkomen. Maar de regering voelt er weinig voor aan bewapende ANC-strijders toestemming te verlenen Mandela te beschermen, ook al is de militaire vleugel van de beweging niet langer verboden. Het gevolg hiervan is dat Mandela nauwelijks enige doeltreffende bescherming geniet. Een stuk of wat jongeren, ongewapend, ongetraind, nogal eufemistisch bekend staand als de 'jonge leeuwen', vormden vandaag de enige zichtbare beveiligingsgroep rond het huis van de ANC-leider.

Intussen zijn de gewelddadigheden in het land, binnen de sfeer van opwinding na Mandela's vrijlating, sterk toegenomen. In het hele land zijn in totaal sinds zaterdag al enkele tientallen doden gevallen. De meeste doden, 48, vielen in Natal waar strijders van het Verenigd Democratisch Front (UDF), een bondgenoot van het ANC, in gevechten zijn gewikkeld met aanhangers van de etnische Inkatha-beweging van de leider van de Zoulou's, Manghosuthu Buthelesi. Ook op veel andere plaatsen kwam het echter tot schietpartijen met dodelijke afloop.

Hoe komt het toch dat deze man zo'n indruk maakt, zelfs op de mensen die hem zo lang hebben gekweld? Volgens Bizos komt het door zijn indrukwekkend gevoel voor waardigheid. 'Hij windt zich nooit op en is altijd voorkomend', aldus de advocaat, 'en hij straalt een groot zelfvertrouwen uit' - iets waar het bij veel zwarten in Zuid-Afrika, generaties lang gekleineerd, aan ontbreekt. Sommigen zijn van oordeel dat Mandela's zelfvertrouwen gedeeltelijk het gevolg is van zijn opvoeding als lid van de koninklijke familie van zijn stam, waardoor hij niet belast raakte met de emotionele en intellectuele kluisters van het tweederangs burgerschap.

    • Allister Sparks