Moskou akkoord met snelle hereniging van Duitslanden

MOSKOU, BONN, 12 febr. - Bondskanselier Helmut Kohl heeft het afgelopen weekeinde in Moskou het groene licht gekregen voor een snelle hereniging van de beide Duitslanden. Sovjet-leider Gorbatsjov verbindt daaraan volgens Kohl bovendien niet meer de eis van Duitse neutraliteit.

Gorbatsjov eist wel garanties voor vrede en veiligheid in Europa en voor de onschendbaarheid van de grenzen. Kohl gelooft dat over de militaire status van een verenigd Duitsland nu 'een verstandige oplossing' te bereiken valt in een conferentie van de vier geallieerden en de beide Duitslanden. De kanselier zei uitdrukkelijk dat hij niet doelde op een aparte voorafgaande conferentie van alleen de vier geallieerden uit de Tweede Wereldoorlog. 'Ons doel is dat de beide Duitse staten en de VS, de Sovjet-Unie, Groot-Brittannie en Frankrijk gemeenschappelijke gesprekken voeren als gelijkwaardige partners en alles in rust bezien.' Vervolgens moet dat ook gebeuren in de NAVO en het Warschaupact, zo zei Kohl gisteren in een televisie-interview tijdens zijn vlucht van Moskou naar Bonn. De resultaten van dit overleg zouden, aldus de Westduitse minister van buitenlandse zaken Hans-Dietrich Genscher, in de vorm van een voorstel kunnen worden voorgelegd aan de mogelijkerwijs nog dit najaar te houden top van de lidstaten van de CVSE, de Conferentie voor veiligheid en samenwerking in Europa.

Kohl suggereerde dat Moskou akkoord zou willen gaan met afspraken in Europees verband waarin ook de 'bijzondere veiligheidsbelangen' van de Sovjet-Unie moeten worden gerespecteerd. 'We maken deel uit van de NAVO, dat zal ook zo blijven, we zullen in geen geval Duitse neutraliteit aanvaarden. Dat is, geloof ik, ook geen thema meer, ook in Moskou niet, dat was tamelijk duidelijk in onze gesprekken', zei hij.

Pag.5: Vervolg Signaal aan DDR-burgers Pag.10: Reactie Van den Broek Pag.11: Kritiek op medewerker Kohl

Moskou heeft door aan te geven dat de neutraliteit van de DDR geen dwingende eis meer is en de weg vrij is voor onderhandelingen over andere vormen van militaire gebondenheid - zoals het voorstel van minister van buitenlandse zaken Hans-Dietrich Genscher, dat voorziet in een demilitarisering van het grondgebied van de DDR binnen NAVO-verband - in feite bevestigd dat de Sovjet-invloed op de stormachtige ontwikkelingen in Duitsland klein is.

Kritiek van de Oost- en Westduitse SPD dat Gorbatsjov tegen Kohl eigenlijk 'kwalitatief' niet meer had gezegd dan kort geleden tegen DDR-premier Modrow wezen de kanselier en minister Genscher (FDP, buitenlandse zaken) van de hand. 'De Sovjet-Unie heeft toegezegd een wens van Duitsers om in een staat te leven te zullen respecteren. Zij laat het tijdstip en de vorm over aan de Duitsers. Als het zaterdag geen historische dag voor Duitsland was, dan komt er nooit meer een', zei Kohl. Zaterdagavond laat zei Kohl op een persconferentie dat Gorbatsjov en hij het erover eens waren dat 'het het alleenrecht van het Duitse volk is de beslissing te nemen of het in een staat wil samenleven.' Gorbatsjov had hem ondubbelzinnig duidelijk gemaakt dat de Sovjet-Unie die beslissing zal respecteren en dat het een zaak van de Duitsers is 'het moment en de weg van de vereniging zelf te bepalen'.

Tegelijkertijd wees Gorbatsjov er volgens Kohl op dat de Duitsers rekening dienen te houden met de belangen van hun buren en dat 'vraagstukken aangaande de veiligheid in Europa' op weg naar de Duitse eenheid van grote betekenis zijn. 'Dit is een goede dag voor Duitsland en een gelukkige dag voor mij persoonlijk', zei een zichtbaar tevreden Kohl, die Gorbatsjov bedankte dat hij dit heeft mogelijk gemaakt.

Volgens de officiele TASS-verklaring, die na het bliksembezoek van de Duitsers werd gepubliceerd, zou Gorbatsjov geconstateerd hebben dat er 'tussen de USSR, de BRD en de DDR geen verschil van mening bestaat over het feit dat de Duitsers zelf de kwestie over de eenheid van de Duitse natie moeten oplossen en zelf moeten kiezen in welke staatsvormen, op welke termijn, in welk tempo en op welke voorwaarden zij deze eenheid zullen realiseren'. Een van de meest zwaarwegende punten voor de Sovjet-Unie is de onschendbaarheid van de naoorlogse grenzen en Moskou wil daarvoor harde garanties. Daarom wil de Sovjet-Unie de onderhandelingen over de Duitse hereniging koppelen aan het Helsinkiproces (CVSE), dat van die onschendbare grenzen uitgaat en alleen vreedzame grenswijzigingen toestaat.

Kohl en Gorbatsjov spraken af de contacten over de kwestie van de Duitse hereniging te intensiveren, dit met het oog op de stormachtige ontwikkelingen van de laatste weken. Kohl heeft grote haast met de hereniging en motiveert dat met de steeds dieper wordende economische crisis in de DDR. Kohl sprak met Gorbatsjov ook over de economische betrekkingen tussen de DDR en de Sovjet-Unie. De DDR is de belangrijkste handelspartner voor de Sovjet-Unie en Moskou wil geen schade ondervinden van de Duitse hereniging. Kohl beloofde Gorbatsjov uit naam van de Westduitse regering een 'bevredigende oplossing' te vinden voor de economische kant van de zaak. Kort voor Kohls vertrek naar Moskou heeft Bonn 220 miljoen mark aan de Sovjet-Unie geschonken voor de aankoop van voedsel in de Europese Gemeenschap, een gebaar dat bedoeld was om de Sovjet-leiding bij voorbaat gunstig te stemmen over de Duitse plannen.

In een regeringsverklaring over terugtrekking van de Sovjet-troepen uit heel Oost-Europa, die gisteren werd gepubliceerd, wijst Moskou er nog eens op dat de aanwezigheid van troepen in Oost- en West-Duitsland een 'vraagstuk apart' is dat 'slechts kan worden opgelost door rekening te houden met de veiligheidsbelangen van alle betrokken staten'.

Moskou bevestigt in de verklaring opnieuw voorstander te zijn van terugtrekking van alle buitenlandse troepen uit Europa voor 1995-1996 en sluiting van alle militaire bases op buitenlands grondgebied voor het jaar 2000. Moskou heeft haast met deze kwestie, want de roep om de Sovjet-troepen snel terug te trekken wordt in sommige Oostblokstaten steeds luider. Met Hongarije en Tsjechoslowakije heeft de Sovjet-Unie inmiddels overeenstemming bereikt over terugtrekking van de Sovjet-troepen. In de DDR zijn ongeveer 380.000 Sovjet-soldaten gelegerd. Kohl en Genscher vertrokken zondagochtend uit Moskou. De ministers van buitenlandse zaken Genscher en Sjevardnadze zullen hun besprekingen voortzetten in Ottawa. Daar is vandaag de conferentie 'Open Skies' van NAVO en Warschaupact begonnen, die een akkoord moet uitwerken over het toestaan van verkenningsvluchten boven het grondgebied van de tegenstander.

Lof kregen Kohl en Genscher gisteren van de Westduitse coalitiepartijen. Maar de Westduitse oppositieleider Vogel (SPD) achtte de term 'historische dag' overdreven. Volgens hem zijn 'belangrijke vragen' over de toekomstige positie van een verenigd Duitsland in Moskou onbeantwoord gebleven. Vogel maakte wel het voorbehoud dat hij nog niet volledig was geinformeerd over de gesprekken in de Sovjet-hoofdstad. Stefan Hilsberg, woordvoerder van de Oostduitse SPD, waarschuwde Kohl voor 'het misverstand dat hij zijn Moskouse reis voor zijn verkiezingscampagne kan gebruiken'.

Kohl moet 'ook de zorgen van zijn westelijke buren respecteren en contact met de gealllieerden zoeken. Hij moet ophouden de Duitse eenheid als zijn prive-zaak te beschouwen', aldus Hilsberg.