Kippevel

Het mooiste was het dansje van aartsbisschop Tutu. Het feit van de vrijlating van Mandela was zo juist bekendgemaakt, en de bisschop hief de knieen, schudde de flanken en krijste met kopstem: 'Yoehoe! Yoehoe!' Vervolgens voegde hij zich jivend in het gewoel van schommelende damesderrieres. De polonaise op z'n Zuidafrikaans!Een Engelse tv-verslaggever, verlegen met zijn figuur, probeerde hem onhandig tot enig commentaar te bewegen. De bisschop sprak twee onverstaanbare zinnen in de microfoon - toen wierp hij het hoofd in de nek, zette zijn heupen opnieuw onder stroom en joelde: 'Yoehoe! Yoehoe!' terwijl hij naar zijn mensen schoof.

Dit zijn de maanden van het Grote Kippevel. De wereld lijkt wel een groot Hollywood-cliche. Alles loopt goed af. Havel en Dubcek op dat balkon, de taferelen bij de Muur, de berechting van het echtpaar Ceausescu, en nu weer Nelson en Winnie Mandela die - ook dat nog - hand in hand de vrijheid tegemoet liepen - een mens wordt er sentimenteel van. Pa, is er wat? Eh, nee, kind, ik bedoel: het is natuurlijk wel erg belangrijk wat daar gebeurt. Want je blijft Nederlander - en dat is heel iets anders dan aartsbisschop van Zuid-Afrika.

Mandela lijkt me ook meer stoicijn dan danseur. Terwijl ik naar die ongelooflijke man zat te kijken, hoe hij daar zonder een spoor van provocatief triomfalisme naast zijn vrouw voortstapte, moest ik denken aan een anekdote die Gordon Winter jaren geleden over hem optekende in zijn boek Inside BOSS, South Africa's Secret Police. Winter, een Engelse journalist, werkte zestien jaar voor de gevreesde geheime dienst van Zuid-Afrika, alvorens hij in een lijvig boek met zijn treurige verleden afrekende. Hij interviewde een aantal mensen die met Mandela op Robbeneiland hadden vastgezeten. Een van hen vertelde hem het volgende verhaal.

Op een hete zomerdag werd een zwarte gevangene in de steengroeve van de gevangenis mishandeld, nadat hij om water had gevraagd. De bewakers begroeven hem tot zijn nek in het zand, vroegen 'Je wou water hebben, he?', en urineerden hem vervolgens in het gezicht. Mandela was er niet bij aanwezig, maar hoorde er later van. Een paar dagen na dit incident zag hij hoe een cipier zijn knuppel ophief om een oude gevangene te slaan. Mandela stapte uit de rij, liep naar de cipier en zei: 'Als u zo onverstandig zou zijn hem te slaan, zult u mij dwingen hem te verdedigen.' 'Wie denk jij wel dat je bent om op zo'n manier tegen een blanke te praten?', vroeg de cipier. 'U weet best wie ik ben', antwoordde Mandela. 'Ik waarschuw u nogmaals voor al deze getuigen, sla die oude man en ik zal hem verdedigen. Als u probeert mij iets te doen, sleep ik u voor het hoogste gerechtshof in dit land.' De cipier rapporteerde over Mandela's gedrag, maar dat kostte hem een berisping van zijn officier: niet omdat hij gedreigd had een gevangene te slaan, maar omdat hij het in aanwezigheid van Mandela had gedaan. Voor de waarheid van het verhaal kan ik niet instaan, maar het typeert in ieder geval het ontzag waarmee over Mandela gepraat wordt. Een Engelse journalist vertelde gisteren dat Zulu-leider Buthelezi tegen hem verzucht had: 'Ik ben het oneens met Mandela, maar hoe kun je een mythe bestrijden?' Misschien door de mythe te versterken - Breytenbach wees in deze krant al op dat gevaar: 'Zet hem niet klem met loftuitingen.'

Met zijn rede in Kaapstad gaf Mandela daar geen aanleiding toe. Ik heb zelden een charismatische leidersfiguur gezien met zulke geringe retorische gaven. Hij stond daar maar monotoon van zijn velletjes papier te lezen, zonder te beseffen dat ze bij de NOS knap ongeduldig begonnen te worden. Er is verdomme ook nog competitievoetbal, mopperde de eindregie van Nederland 3, en ze draaide Mandela weg. En zo zagen we Vitesse-Sparta, juist toen Mandela wilde gaan uitleggen wat hij met de Zuidafrikaanse regering van plan was. Wat doen we met die eindregisseur? Een dagje steengroeve? Het zal niet helpen. Als ooit de wereld vergaat, sturen ze bij de NOS Hugo Walker er op af - voor een samenvatting van acht minuten.

FRITS ABRAHAMS