In Ceausescu's Roemenie 'ontbraken veel ziekten

BOEKAREST, 8 febr. - Er zijn in heel Roemenie zegge en schrijve zeshonderd condooms voorradig. De minister van gezondheid, Dan Enachescu, bekent het met schaamrood op de kaken tijdens een nadere toelichting op de AIDS-epidemie in de Roemeense weeshuizen. Het is nog even wennen over dit soort dingen in Roemenie openlijk te praten. Een vraag over prostitutie brengt de minister zelfs hevig in verwarring: 'Dat moeten we nog uitzoeken of prostitutie bij ons bestaat', zegt hij quasi-lacherig. Het gebrek aan condooms tekent de hulpeloosheid van de Roemeense autoriteiten tegenover AIDS, als tegenover zo veel grote problemen in de gezondheidszorg. Maar met de december-revolutie blijkt de grondoorzaak van de AIDS-epidemie in de weeshuizen in ieder geval weggenomen: de politiek van dictator Ceausescu om de Roemenen te dwingen zich sneller voort te planten. 'Ceausescu wilde gevaren en ziekten gewoon niet zien, dus bestonden ze niet', legt minister Enachescu uit. 'Het verbod op abortus had naar schatting 550 slachtoffers van onoordeelkundig uitgevoerde illegale abortussen per jaar ten gevolge. Mede als gevolg daarvan zitten nu ongeveer 16.000 kinderen in weeshuizen, van wie twee of drie procent echte wezen zijn. De rest is door hun moeder in de steek gelaten.'

De artsen, door de dictatuur onder zware druk gezet om mee te helpen het bevolkingsaantal te vergroten, zagen zich geconfronteerd met de hoogste zuigelingensterfte in Europa: 25 per 1.000, aldus de minister. 'Het werd de artsen zwaar aangerekend als er te veel kinderen in de weeshuizen stierven. Dus namen ze hun toevlucht tot een in Roemenie al langer bekende methode om de kinderen, ondanks de slechte voedselsituatie, voldoende bouwstoffen te geven: minibloedtransfusies.'

Tot vijftig zuigelingen werden met het bloed van een donor bediend. Getest op AIDS of andere ziekten werd dit bloed niet. De tests mochten niet worden geimporteerd. Ceausescu had immers bepaald dat AIDS in het reine Roemenie niet voorkwam. Maar dat deed het wel, zoals in juli vorig jaar bleek uit de eerste, toen nog geheim gehouden ziektegevallen. Nu is zelfs de eerste drager van het virus achterhaald, door onderzoek in samenwerking met de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO) in Geneve. Het was een vrachtwagenchauffeur die inmiddels zelf is overleden. Kort na de december-revolutie werden mini-bloedtransfusies tot nader order verboden. De cijfers van het Roemeense ministerie van gezondheid over AIDS lijken wat minder alarmerend dan die van de Franse hulporganisatie Medicins du Monde, die als eerste met bevindingen uit de weeshuizen naar buiten kwam. Minister Enachescu rept van 74 AIDS-zieken in heel Roemenie, onder wie vijftig kinderen. Het aantal seropositieven, denkt men op het ministerie (daarin voorlopig gesteund door de WHO), ligt in de buurt van de zeshonderd. Voor alle cijfers geldt evenwel dat men nog maar aan het begin van het onderzoek staat. Niet alle weeshuizen zijn getroffen. Die in Sibiu bijvoorbeeld zijn, met enkele van de weeshuizen in de hoofdstad Boekarest, vrij van het AIDS-virus. In het westen van Roemenie is nog geen onderzoek verricht. Welke maatregelen neemt de Roemeense regering om uitbreiding van de AIDS-epidemie te voorkomen? 'Dat zal heel moeilijk worden', meent de minister. 'We hebben bijvoorbeeld niet voldoende tests om al het donorbloed te controleren. Wat we nu uit het buitenland hebben gekocht en gekregen is voldoende voor de behoefte van Boekarest in de komende twee maanden.'

En bovendien, meent de minister, concurreren vele ziekten tegelijk om een deel van de schaarse voorraad aan harde valuta die Roemenie beschikbaar heeft voor de import van dure medicijnen en medische apparatuur. En de achterstanden in de Roemeense gezondheidszorg zijn zeer groot. 'Als u weet dat zestig procent van de kosten van de gezondheidszorg tot nu toe opging aan ziekenhuizen, dan kunt u misschien begrijpen hoe slecht het in ons land is gesteld met profylactische en poliklinische verzorging', aldus Enachescu. 'We moeten zoveel tegelijk doen: we hebben de hoogste zuigelingensterfte in Europa, de snelste toeneming van hart- en vaatziekten in Europa, vreselijk veel hepatitis.

'Het zou al mooi zijn als de artsen die AIDS-patienten behandelen de beschikking konden krijgen over wegwerpnaalden en wegwerphandschoenen om zichzelf en anderen te beschermen', verzucht de minister. De import van de condooms - Roemenie produceert zelf niet de daarvoor benodigde grondstof latex - is onder deze omstandigheden niet zijn eerste zorg. De samenwerking met de WHO ten aanzien van AIDS vormt overigens het eerste herstel van contacten tussen Boekarest en deze organisatie. Sinds 1985 had Roemenie geen gegevens meer aan de WHO verstrekt. Voorlichting aan de bevolking over AIDS, daar is men op het ministerie onder de huidige omstandigheden nog niet aan toegekomen. 'We hadden gedacht om over een paar dagen een communique over de toestand te laten voorlezen op het televisiejournaal.'