'86.000 gevallen is geen statistische fout'

DEN HAAG, 8 febr. - Eigenlijk snapt niemand er wat van. Hoe is het mogelijk dat 86.000 werklozen een uitkering ontvangen, maar in enquetes van het Centraal Bureau voor de Statistiek niet zijn terug te vinden? Vergeten de ondervraagde werklozen dat ze een uitkering hebben gehad, verzwijgen ze hem omdat ze de uitkering ten onrechte krijgen of is het CBS domweg niet in staat geweest ze via zijn enquetes te bereiken? Voorlopig verkeert iedereen nog in verwarring in hoeverre de verschillende factoren de verklaring zijn voor de 'vermiste 86.000'. In hun reacties sluiten de meeste instanties zich aan bij het ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid, dat niet meer weet te melden dan: 'Dit moet nader worden uitgezocht'.

Maar T. H. Hoppenbrouwers, voorzitter van de Vereniging van directeuren van sociale diensten (Divosa), heeft een veel eenvoudiger verklaring: het CBS heeft zich verrekend. Hoppenbrouwers meent dat het moeilijk is de uitkomsten van de CBS-enquete te vergelijken met de bestanden van de sociale diensten. Als voorbeeld noemt hij een werkloze die in het begin van het jaar drie maanden een uitkering kreeg, en later in het jaar nog eens een maand. Zo iemand telt twee maal mee voor de sociale dienst, maar misschien niet voor het CBS. Vergissing Ook bij de sociale diensten zelf heerst ongeloof. S. J. van Driel, directeur van de Gemeentelijke Sociale Dienst (GSD) in Den Haag, zegt verwonderd: 'Als je dat omrekent naar ons bestand, dan zou het om zo'n 4.000 mensen gaan. Ik kan me niet voorstellen dat die allemaal frauderen of niet bij het arbeidsbureau staan ingeschreven.'

Hij wil de berekeningen van het CBS eerst eens nauwkeurig bestuderen. Een vergissing is gauw gemaakt in deze moeilijke materie. Directeur G. Zalm van het Centraal Planbureau, zegt echter alle vertrouwen te hebben in de cijfers van het CBS. 'Ik heb geen enkele aanleiding aan het CBS te twijfelen. Misschien is het niet 86.000 uitkeringen maar 70.000 of 100.000. Maar het gaat om zulke grote aantallen, die zijn echt niet alleen door fouten van het CBS te verklaren', aldus Zalm. Als de berekeningen van het CBS inderdaad kloppen, dan betekent dat wellicht dat tienduizenden ten onrechte een uitkering krijgen.

Sommigen omdat ze frauderen, anderen omdat ze niet bij het arbeidsbureau staan ingeschreven. Inschrijving bij een arbeidsbureau is voor werklozen onder de 57 jaar nog altijd een voorwaarde voor het verkrijgen van een werkloosheidsuitkering. Het is niet uitgesloten dat deze twee factoren een belangrijke verklaring vormen voor het onzichtbaar zijn van '86.000'. De Enquete Beroepsbevolking waar het CBS zijn conclusies uit trekt, is gebaseerd op een steekproef van twee procent van de Nederlandse bevolking. De adressen worden willekeurig geprikt uit het adressenbestand van de PTT. De geselecteerde adressen krijgen een brief met een datum waarop een enqueteur langskomt. Als de geadresseerde niet thuis is, komt hij nog twee maal langs. Daarna geeft de interviewer het op. Het is mogelijk dat een bepaalde groep mensen, die al heel lang werkloos is en niet meer bij een arbeidsbureau staat ingeschreven, sneller geneigd is zo'n vraag om een interview terzijde te leggen. Zij hebben echter wel een uitkering. Het kan hier gaan om mensen die tijdens de crisisperiode van de jaren tachtig werkloos zijn geworden en de hoop ooit nog in de arbeidsmarkt terug te keren hebben opgegeven. In dat geval blijven dus problematische groepen werklozen - die al dan niet met toestemming van de GSD niet meer bij het arbeidsbureau staat ingeschreven - buiten de enquete. Sluitend Maar ook is het denkbaar dat werklozen tegenover de enqueteur niet eerlijk zijn over hun uitkering, uit angst dat deze aan de sociale dienst eventuele 'oneffenheden' zal rapporteren. Uiteindelijk zit zo iemand toch gewoon bij je thuis, en kan je dus zeer duidelijk identificeren. Al met al zou dit wel betekenen dat de controle van de sociale diensten te wensen overlaat. De diensten menen echter dat er geen sprake van kan zijn dat zij door gebrekkige controle tienduizenden uitkeringen ten onrechte verstrekken. Hoppenbrouwers van Divosa zegt dat aan uitkeringsgerechtigden die een uitkering krijgen, regelmatig wordt gevraagd of zij al dan niet zijn ingeschreven bij het arbeidsbureau. Volgens hem contrleren de sociale diensten die opgaven ook zorgvuldig.

    • Annemieke Smit