Mandela dreigt Pretoria: alle eisen inwilligen

KAAPSTAD, 7 febr. - ANC-leider Nelson Mandela heeft de Zuidafrikaanse regering gedreigd dat hij een verklaring zal uitbrengen waarin hij de omstandigheden van zijn eventuele vrijlating zal veroordelen, mocht hij vrij komen zonder dat de noodtoestand is opgeheven en alle politieke gevangenen zijn vrijgelaten. Dit is gisteren meegedeeld door dominee Allan Boesak, een sleutelfiguur in de zwarte politiek, na een bezoek aan Mandela. Boesak ontkende de berichten dat Mandela heeft geweigerd de gevangenis te verlaten voordat er aan zijn eisen is tegemoet gekomen. Hij wees erop dat Mandela als gevangene geen zeggenschap heeft over zijn eigen vrijlating en dat het voortduren van diens gevangenschap volledig voor verantwoording van de regering komt. 'Als ze hier binnenkomen en hem nu meedelen dat ze hem vrijlaten, zal hij zich niet aan stoelen of tafels vastklemmen of om zich heen schoppen en weigeren naar buiten te gaan', aldus Boesak, 'maar hij zal hen waarschuwen dat als zij hem vrijlaten zonder tegemoet te komen aan de voorwaarden die we hebben gesteld, hij een verklaring zal afleggen waarin hij de omstandigheden van zijn vrijlating veroordeelt. Ik neem aan dat de regering dat liever niet wil.'

Boesaks verklaring, die werd afgelegd na een drie uur durend overleg met Mandela in de Victor Verster Gevangenis, neemt veel van de onduidelijkheid weg omtrent de 'obstakels' die Mandela's vrijlating in de weg staan, nadat president F. W. de Klerk afgelopen vrijdag had aangekondigd dat de regering had besloten hem 'spoedig' onvoorwaardelijk in vrijheid te stellen. Mandela's vrouw Winnie deelde zondag mee dat haar man weigerde zich in vrijheid te laten stellen zolang de noodtoestand nog van kracht was. Ze zei verder dat hij eiste dat De Klerk een ruimere betekenis zou toekennen aan het begrip 'politieke gevangene' en er ook diegenen onder zou laten vallen die voor gewelddaden zijn veroordeeld.

Een regeringswoordvoerder liet daarna doorschemeren dat er nieuwe eisen waren gesteld, daarmee implicerend dat het Mandela zelf was en niet de regering die voor diens aanhoudende gevangenschap verontwoordelijk moet worden gesteld. Maandag nam de onzekerheid verder toe toen een vooraanstaande functionaris van het ANC, Thabo Mbeki, in Stockholm verklaarde dat hij ervan overtuigd was dat mevrouw Mandela haar man verkeerd had begrepen en dat deze beslist geen voorwaarden aan zijn invrijheidstelling verbond. 'Hij stelt dat er, om met onderhandelingen te kunnen beginnen, een gunstig klimaat moet worden geschapen', aldus Mbeki. 'Hij heeft niet de eis gesteld dat hij alleen de gevangenis zal verlaten wanneer aan deze voorwaarden is voldaan.'

In feite komt wat Boesak thans namens Mandela heeft meegedeeld op hetzelfde neer, zij het met de toevoeging dat de ANC- leider heeft gedreigd het hoog op te zullen nemen wanneer de regering nalaat een 'passend klimaat' te scheppen. Het is bekend dat Mandela zijn voorwaarden herhaaldelijk heeft beklemtoond in een reeks gesprekken over een mogelijke oplossing van het rassenvraagstuk in Zuid-Afrika, die hij met verscheidene ministers de afgelopen twee jaar in de gevangenis heeft gehad. Met name het punt van de vrijlating van zes leden van het ANC en van het rivaliserende Pan-Afrikaans Congres, die in de jaren zeventig wegens guerrilla-activiteiten tot levenslang waren veroordeeld, zou door Mandela krachtig zijn onderstreept. Geen van hen komt voor vrijlating in aanmerking in het raam van de tegemoetkomingen die De Klerk heeft gedaan; daarin worden gevangenen die voor gewelddaden zijn veroordeeld van amnestie uitgesloten.