'Front misleidt de Roemenen met demagogie en leugens

CLUJ, 7 febr. - De buurman die ons naar huis brengt probeert haar nog op andere gedachten te brengen. 'Heus, mevrouw Cornea, het zal wel meevallen. Na de demonstratie in Moskou is een herstel van de dictatuur ook in Roemenie ondenkbaar geworden.'

Maar de ex-lerares Doina Cornea, heldin van het verzet tegen Ceausescu, is ontroostbaar: 'De communisten werken alweer samen met de Securitate, en het wordt steeds erger. In december waren we allen een, een soort paradijs, een euforie. Maar het Front, de neo-communisten, heeft de arbeiders misleid met leugens, demagogie, desinformatie, kwaadsprekerij en geweld'.

Zichtbaar boos en teleurgesteld staat Doina Cornea, een kleine, frele vrouw, in haar woonkamer in een buitenwijk van Cluj, het centrum van Transsylvanie in het noorden van Roemenie. De uitputting is van haar gezicht af te lezen, ze hoest af en toe akelig en vraagt zich af of haar voorgenomen reis naar Noorwegen, eind deze week, wel door kan gaan.

Twee jaar heeft ze in dit huis in bijna volstrekte afzondering geleefd, met politieagenten voor de deur die haar binnen en bezoekers buiten hielden omdat ze haar stem tegen de Ceausescu-dictatuur had verheven. Ze is zelf, op haar spaarzame uitstapjes buiten de deur, eens door een groep politiemannen aangevallen, tegen de grond gegooid, geslagen en geschopt. 'Ik ben er aan gewend', zegt ze, nu ze naar eigen zeggen weer verscheidene keren per dag door onbekenden telefonisch met de dood bedreigd wordt, net als in de tijd dat Ceausescu's Securitate het op haar voorzien had. De telefoon heeft ze weggestopt in de badkamer, want ze heeft geen zin om steeds op te nemen en naar lugubere bedreigingen ('We komen je huis in brand steken') te luisteren. In de kamer staat nog wel een speciaal toestel, waarmee ze twee weken geleden president Ion Iliescu heeft opgebeld om te zeggen dat ze uit het Front voor Nationale Redding trad. De overtuiging dat het grondig mis was met het Front ontstond bij deze symboolfiguur van de Roemeense revolutie al spoedig na de val van de dictator in december. Toen het Front, in strijd met eerdere beloften, twee weken geleden aankondigde aan de verkiezingen te gaan meedoen, was bij Cornea, die zich aanvankelijk bij het Front had aangesloten, de maat vol. 'Ik heb Iliescu opgebeld en hem gezegd: ik stap er uit, als je nu niet onmiddellijk de leden van de Securitate gaat straffen. En ik heb hem meteen gevraagd waar die hulpgoederen uit het buitenland eigenlijk blijven. Want in Cluj is nog steeds niets in de winkels, ook geen medicijnen. Iliescu heeft de hoorn op de haak gegooid. Hoe durft u, zei hij nog. En hij heeft me aangeraden me meer met de gang van zaken in Cluj bezig te houden in plaats van met de landelijke politiek.' Cornea's opvatting dat het Front uit is op een restauratie van het communisme en de dictatuur in Roemenie wordt, zoals bekend, gedeeld door veel intellectuelen in dit land. Maar er zijn weinigen die dat inzicht met zoveel felheid uitdragen als Doina Cornea. 'Ach, ze zijn zo slim.

Ze hebben gebruik gemaakt van mensen zoals ik, die in het begin het Front hebben gesteund. Brucan is nu opgestapt uit het Front, maar als je mij vraagt is dat maar een verkiezingsmanoeuvre. Ze weten precies hoe ze het moeten doen. Vanaf het begin bijna is er angst gezaaid, is de arbeiders wijs gemaakt dat democratie chaos betekent, en privatisering werkloosheid. Iedereen die iets anders wilde, is zwart gemaakt.'

Een hand tikt tegen het raam. Het zijn de militairen die Cornea's woning sedert december tegen onverlaten moeten beschermen. Ze vragen of ze even mogen binnenkomen om een glaasje water te drinken.

'U waarschuwt ons toch he, als u moeilijkheden hebt', zegt de commandant van de patrouille tegen Cornea, onderzoekend de journalist in zich opnemend. 'In dit land volgen de dictaturen elkaar op', zegt ze haast berustend, eenmaal terug in de kamer. 'De ene is nog gewelddadiger dan de andere.'

Ze ziet voor zichzelf geen leidende rol weggelegd in een eventueel georganiseerd verzet van de intellectuelen tegen de heerschappij van het Front. 'Daar ben ik niet geschikt voor, ik kan niet organiseren. Dat moeten anderen doen', meent ze. 'Een probleem is natuurlijk ook dat geen van ons de macht wil. En bovendien kunnen mensen in Boekarest de zaken beter overzien. Hier in de provincie dringen de dingen pas met grote vertraging door.'

Prinsessen Als voorbeeld van een tegen haar gerichte, naar haar vaste overtuiging georganiseerde lastercampagne, noemt ze het bezoek van een arbeider uit Cluj die kwam vragen of het waar was dat haar schoonzoon binnenkort de eigenaar van een staatsfabriek zal worden.

'Mijn schoonzoon is leraar filosofie. Stel je voor! Het is een schande dat men durft te suggereren dat ik uit gewinzucht zou hebben gedaan, wat ik heb gedaan.'

Ook is ze verontwaardigd over de monarchistische sympathieen die haar in een kranteartikel werden aangewreven. 'En dat alleen maar omdat de prinsessen (dochters van de in ballingschap levende koning Michael, red.) bij mij thuis zijn geweest voor een privegesprek.

Komt er een journalist hier van een Roemeense krant om te vragen of ik voor de herinvoering van de monarchie ben! Maar er zijn ook mensen die mij steunen. Toen hier een aanplakbiljet was verschenen met de tekst 'Doina is tegen elke regering', heeft iemand anders dat met de pen veranderd in 'elke communistische regering'.'

Kan de journalist niet een verklaring meenemen voor de Roemeense afdeling van Radio Free Europe, zodat ze kan antwoorden op al deze laster? Onmiddellijk zet Cornea zich aan de schrijftafel, een sierlijke vloeiende hand en een gepeperde tekst. 'Ik weiger te antwoorden op gemene vragen van groepen burgers die ik niet de eer heb te kennen.'

Ze schrijft dat haar schoonzoon vermoedelijk zelfs met geld toe nog geen fabrieken zou willen bezitten en dat degenen die verantwoordelijk zijn voor het verspreiden van deze praatjes 'de zichtbare bedoeling hebben mij in het oog van de publieke opinie in diskrediet te brengen'.

De laster, aldus de verklaring, moet worden gezien in het kader van de 'verkiezingscampagne van onze neo- communisten van het Gorbatsjov-type'.

'Kijk', zegt Cornea nog voordat ze het vel papier in een envelop stopt, 'ik ben de verklaring precies begonnen als de verklaringen die je vroeger bij een Securitate-verhoor moest ondertekenen: Ondergetekende, Doina Cornea, verklaart dat... .'

    • Raymond van den Boogaard