Sjevarnadze: een Duitsland zonder legers

MOSKOU/OOST-BERLIJN/DAVOS, 3 febr. - Sovjet-minister van buitenlandse zaken Edoeard Sjevardnadze heeft er gisteren in Moskou voor gepleit dat een herenigd Duitsland niet alleen neutraal maar ook gedemilitariseerd wordt. Hij deed zijn uitlatingen in een vraaggesprek met het officiele persbureau Tass naar aanleiding van het deze week door de Oostduitse premier Hans Modrow gepresenteerde plan voor hereniging van de beide Duitse staten. 'Alle volkeren, speciaal de volkeren in de Sovjet-Unie, moeten het recht hebben op een garantie dat er nooit meer een oorlogsdreiging van Duits grondgebied zal uitgaan', stelde Sjevardnadze. De minister stelde dat de kwestie van de Duitse hereniging te belangrijk was om aan politici alleen over te laten. Daarom suggereerde hij naar manieren te zoeken waarbij de bevolking in de Europese staten, de Verenigde Staten en Canada hun mening over deze zaak op democratische wijze kenbaar kunnen maken. Hij opperde in dit verband de mogelijkheid van een referendum. Op het World economic forum, een managerscongres in Davos, waarschuwde intussen Wolfgang Berghofer, de burgemeester van Dresden die onlangs demonstratief uit de communistische partij trad, voor de economische chaos die Oost-Duitsland boven het hoofd hangt. Hij stelde dat parallel aan de economische hervormingen ook sociale hervormingen in de DDR moeten worden uitgevoerd. Volgens Berghofer zullen de komende maanden 600.000 tot 800.000 werknemers in de DDR hun baan verliezen als gevolg van noodzakelijke economische hervormingen. Hiervoor bestaat geen sociaal vangnet, stelde hij lakoniek vast. De burgemeester van Dresden zei ook dat nog dit jaar een munthervorming in de DDR nodig is. De Ostmark moet worden vervangen door een munt die is gekoppeld aan de D-mark. Alle DDR- burgers rekenen volgens hem nu onbewust toch al in Westduitse marken.

'Hoe dan ook zal het pijnlijk voor ons zijn. Onze centrale bank zal zich moeten onderwerpen aan het gezag van de Bundesbank in Frankfurt. We hebben geen alternatief, al het andere is een illusie', zei Berghofer onder applaus van de talrijke aanwezige Westduitse zakenlieden. Met de vorming van Modrows nieuwe kabinet blijft het moeizaam gaan.

Een van de zeven oppositionele partijen en groeperingen in de DDR die hadden toegezegd toe te treden tot de regering-Modrow heeft zich alweer teruggetrokken. De marxistisch getinte Vereinigte Linke baseerde de uittreding uit de maandag te vormen 'Regering van Nationale Verantwoordelijkheid' op de bekentenis van premier Modrow tot 'Deutschland, einig Vaterland'. Pag.8: Vervolg Daarmee heeft Modrow drie keer de grenzen van linkse politiek overschreden, zo verklaarde de kandidaat-minister, de wiskundige dr. Thomas Klein, gisteren in Oost-Berlijn. Een economische en monetaire unie met de Bondsrepubliek zou onmiddellijk tweederde van de bedrijven ruineren, tot massawerkloosheid leiden en het politieke evenwicht in Europa verstoren. Het plan-Modrow schept alleen illusies en leidt tot een 'Anschluss' aan de Bondsrepubliek. Tenslotte had Modrow zijn plan niet met de Ronde Tafel afgestemd. Vereinigte Linke zet zich nu in voor een alliantie van alle linkse krachten om de zelfstandigheid van de DDR te bewaren. Eerder deze week hadden de overige zes oppositiegroeperingen en partijen hun kandidaat-ministers zonder portefeuille bekendgemaakt. Dit zijn dr. Walter Romberg (SPD), rechtsgeleerde dr. Wolfgang Ullmann (Demokratie Jetzt), ds. Rainer Eppelmann (Demokratischer Aufbruch), Sebastian Flugbeil (Neues Forum), oud-systeemcriticus Gerd Poppe (Initiative fur Frieden und Menschenrechten), cyberneticus Mathias Blatzek (Grune Partei) en sociologe Tatjana Bohm (Onafhankelijk Vrouwenverband). Deze zeven ministers, die aan het bestaande kabinet-Modrow worden toegevoegd, moeten ervoor zorgen dat de DDR stabiel blijft tot de verkiezingen van 18 maart. Hoe groot de verwarring onder de kiezers nu nog is over de vraag op welke partij zij op die dag moeten stemmen, bleek gisterochtend in het centrum van Oost- Berlijn. Daar stonden al om half zeven 's ochtends mensen te wachten tot het gratis extra nummer van het Westduitse weekblad Stern - 'De nieuwe partijen/wie zij zijn, wat zij willen' - vanaf acht uur zou worden uitgedeeld. Voor Oost-Berlijn waren er honderduizend exemplaren, voor de hele DDR een miljoen. Om acht uur was er van het spreekwoordelijk 'gedisciplineerd in de rij staan' geen sprake meer.

Men bestormde de colporteurs die de paketten toen maar kriskras uit de vrachtauto's op straat smeten. Het verkeer in de Friedrichstrasse kwam geheel tot stilstand. Dat op 18 maart de hereniging centraal zal staan is onomstreden. Het fungerende staatshoofd van de DDR, Manfred Gerlach, tevens voorzitter van de liberale LDPD, heeft gisteren evenwel voorgesteld dat op de dag van de Westduitse parlementsverkiezingen, 2 december, de beide Duitse staten zich per referendum uitspreken over de eenheid van Duitsland.

Aangezien Gerlach er van uitgaat dat het referendum positief voor de hereniging zal uitpakken, kunnen daarna beide Duitse parlementen snel samenkomen en Bondspresident Richard von Weizsacker tot president van Duitsland kiezen. De voorzitter van de SED, Gregor Gysi, verklaarde gisteren na zijn ontmoeting in Moskou met Sovjet-leider Gorbatsjov dat hij het met Gorbatsjov en zijn partijgenoot premier Modrow eens is dat er een etappegewijze hereniging moet komen. Volgens hem is er wat dit betreft geen verschil tussen de SED en de regering-Modrow. Alleen het tijdschema verschilt wellicht, aldus Gysi. Burgemeester Berghofer van Dresden zei in Davos dat de Duitse hereniging voor het einde van het jaar moet zijn opgelost. Op korte termijn moeten afspraken gemaakt worden over de Duitse staatkundige en monetaire eenheid. De bevolking van de DDR dwingt een snelle samenvoeging van de twee Duitse staten af. Bijna pathetisch zei Berhofer dat een snelle oplossing van de Duitse hereniging nodig is. Berghofer geldt als een van de belangrijkste hervormingsgezinde politici in de DDR. Bij herhaling zei hij dat er geen tijd is om te wachten. 'De eenheid zal sneller komen dan de meeste politici denken. Een Duitse eenheid die is geintegreerd in Europa. Dat wil de bevolking.'

'De komende dagen en weken zullen honderdduizenden DDR- burgers naar de Bondsrepubliek vertrekken', waarschuwde hij. 'De beste mensen trekken weg en dat veroorzaakt zowel in de DDR als in de Bondsrepubliek problemen.'

Berghofer zei dat het voorstel van DDR-premier Modrow voor een geleidelijke hereniging lang niet ver genoeg gaat. Hij liet zich niet uit over de vraag of een toekomstig herenigd Duitsland neutraal moet zijn, zoals Modrow heeft bepleit. 'Daarover wordt door de grote mogendheden beslist', zei hij. 'Ik stel me voor dat een herenigd Duitsland geintegreerd is in een Europa dat is bevrijd van (militaire) verdragen.'

Hij zei dat de overvloed aan waardeloze Ostmarken uit de markt kan worden gehaald door de bevolking in staat te stellen om huizen, grond, bedrijven of staatsobligaties te kopen.

Gevraagd wat de Westeuropese landen van de DDR kunnen leren, antwoordde Berghofer: 'Daarover heb ik nog nooit nagedacht. Maar nu u het vraagt: u kunt van ons leren dat democratie erg breekbaar is en dat een land alles moet doen om een democratisch systeem in stand te houden.'