Schone Maas, diepe Schelde lijkt Belgen goede ruil

BRUSSEL, 3 febr. - Het ziet ernaar uit dat de Belgische regering zich ten lange leste neerlegt bij een koppeling van twee brandende kwesties tussen Nederland en Belgie: uitdieping van de Westerschelde in ruil voor een schonere Maas. Dit valt op te maken uit een gesprek met de Vlaming M. Poppe, gepensioneerd secretaris-generaal van het ministerie van verkeerswezen te Brussel en hoofd van de Belgische delegatie die hierover onderhandelingen voert met Nederlandse ambtenaren onder leiding van oud-premier Biesheuvel.

'Belgie', zegt de 67-jarige Poppe, 'heeft die koppeling altijd afgewezen, maar Nederland is er vanouds juist sterk aan gehecht en we hebben geen enkele aanwijzing dat het nieuwe kabinet-Lubbers van dat standpunt afwijkt, integendeel. Het is dus realistisch om daar rekening mee te houden. En we zijn realisten, die niet kunnen leven van wishful thinking. Als Lubbers of namens hem Biesheuvel zou komen vertellen dat die koppeling wordt losgelaten, zou ik een gat in de lucht springen, maar Biesheuvel heeft het nog eens herhaald: het een kan niet zonder het ander. Dat is de harde werkelijkheid.'

Op 23 februari komen de onderhandelaars van weerszijden weer bijeen in Den Haag om verder te schillen aan de twistappel tussen beide landen. Dinsdag confereert minister Maij-Weggen (verkeer en waterstaat) met haar Belgische collega Dehaene. Dat gesprek gaat officieel over vervoerskwesties, de hoge-snelheidstrein of TGV en de perikelen rond het vliegveld Beek, maar ongetwijfeld komen ook Maas en Schelde aan de orde. 'Het zou me tenminste verbazen als daar niet over gepraat werd', aldus Poppe. Waterverdragen Het slepende Nederlands-Belgische geschil heeft onder meer te maken met de ontwikkeling van de Antwerpse haven. Antwerpen wil vier barriers of drempels in de Westerschelde op Nederlands territorium laten wegbaggeren om grotere schepen (tot 125.000 ton) ook bij laag water te kunnen ontvangen. Dat verlangen is gekoppeld aan de Nederlandse eis dat op Belgisch grondgebied de Maas wordt schoongemaakt, vooral in het belang van de drinkwatervoorziening in Den Haag, Rotterdam, Dordrecht en noordwest-Brabant. Die koppeling werd - niet juridisch, maar wel feitelijk - al in 1975 vastgelegd in de zogeheten waterverdragen tussen beide landen, maar deze akkoorden zijn nooit in werking getreden als gevolg van interne Belgische tegenstellingen. Het Maasgedeelte van de dubbele overeenkomst vereist een reeks maatregelen in Wallonie, waaronder de bouw van zuiveringsinstallaties en de aanleg van een stuwmeer om de toevoer van water naar Nederland ook in droge tijd te garanderen, maar de Walen hadden daar altijd grote bezwaren tegen. Hun redenering luidde: waarom zouden wij betalen ten gunste van Antwerpen, een Vlaamse haven? Begin 1987 werd een gemengde commissie met Biesheuvel als Nederlandse en voormalig EG- commissaris Davignon als Belgische delegatieleider ingesteld om de waterverdragen uit te werken en aan te passen. Dat laatste omdat een plan - afsnijding van een bocht in de Westerschelde - inmiddels was geschrapt. Maar tot een vruchtbaar gesprek kwam het allerminst. Men hield gedurende twee jaar slechts twee vergaderingen, die beide bleven steken in procedurekwesties.

Later, maart 1989, werd Davignon vervangen door Poppe en met hem zou er schot in de zaak moeten komen. Akkoord PvdA-SP Waarom Poppe? De ere-secretaris-generaal (een Belgische titel) geeft uitleg op zijn bureau, gevestigd in het voormalige ministerie van kolonien aan de Place Royale: 'Ik denk dat ik gevraagd ben, omdat ik niet alleen de Nederlanders ken, maar als Vlaming ook de Walen ken en begrijp. En wat misschien nog meer zegt: ik word door hen begrepen.' Poppe heeft met voldoening kennis genomen van het 'waterakkoord' tussen de Nederlandse en Vlaamse socialisten, de PvdA en de SP. Zij zouden de Schelde willen losmaken van de Maas terwille van een andere, kleine koppeling: het verdiepen van de Schelde zou gepaard moeten gaan met het schoonmaken van diezelfde rivier, die ook erbarmelijk vuil is. 'Maar', zegt Poppe, 'hoe zeer ik dat voorstel persoonlijk ook toejuich, als onderhandelaar namens de Belgische regering heb ik geen boodschap aan PvdA en SP. Ik heb alleen met Biesheuvel en met het Nederlandse kabinet te maken en die willen, ook al zit nu de PvdA in de regering, geen duimbreed wijken.'

In het licht van dat gegeven noemt hij zich opnieuw 'realist' en pleit hij voor concrete programma's met bijbehorende budgetten om de waterverdragen eindelijk ten uitvoer te brengen. 'Maar alles kan natuurlijk niet ineens, we moeten de zaken een voor een aanpakken, zodat de stukken van de legpuzzel ten slotte feilloos in elkaar steken. Als je niet ergens mee begint, dan begin je nergens mee.'

Waar zou hij zelf mee beginnen? Poppe: 'Ik zou er de voorkeur aan geven te beginnen met het verdiepen van de Westerschelde en dan gekoppeld aan een sanering van de Schelde.'

Dat laatste is ook volgens hem hard nodig. Hij noemt diverse 'brandpunten', onder meer Brussel, dat nog altijd ongezuiverd op de Zenne loost, die via de Rupel weer uitmondt in de Schelde. 'Maar laten we Frankrijk niet vergeten. Ook het rioolwater van Tourcoing en Valenciennes komt in de Schelde en ten slotte in de Noordzee terecht.'

En dan de Walen nog. Willen die wel meewerken na hun jarenlange halsstarrige verzet? Poppe: 'Als ik van hun medewerking niet overtuigd was, zou ik hier niet zitten. Want geloof me, ook daar is sinds 1975 veel veranderd, net als in Vlaanderen trouwens. Ook bij ons ligt het milieu uiterst gevoelig. We beseffen terdege dat de vervuiling zoals die nu plaatsvindt, niet meer kan. Eigenlijk hebben we die waterverdragen als mes in de rug niet eens meer nodig.'

Luik, een van de plaatsen in Belgie waar de Maas ernstig vervuild is. (Foto Hollandse Hoogte/ Harrie Timmermans)