Confrontatie tussen China en VS bij de VN

GENEVE, 3 febr. - Openlijke Chinese steun aan Latijns-Amerikaanse pogingen om de Amerikaanse invasie van Panama te veroordelen in de Verenigde Naties heeft deze week geleid tot een onverwacht harde confrontatie tussen de VS en de Volksrepubliek. De botsing tussen beide permanente leden veroorzaakte enige opschudding bij de jaarlijkse zitting van de commissie mensenrechten. Mogelijk geeft het incident de toon aan van de komende besprekingen in dit orgaan, de voornaamste waakhond die de internationale gemeenschap op dit gebied kent. Diplomaten zien de 'onzalige alliantie' tussen China en de acht Latijns-Amerikaanse leden, waaronder Cuba, als een voorbode van toenemende blokvorming tussen niet-gebonden landen in de commissie, bedoeld om onwelkome resoluties met Cuba en China als mikpunt te blokkeren. China, dat een veroordeling van de bloedige onderdrukking van de studentendemonstraties in juni vorig jaar tegen elke prijs wenst te ontlopen, zette de aanval meteen in. Nog voordat de Filippijnse Purificacion Quisumbing, de eerste vrouwelijke voorzitter van de commissie, goed en wel de hamer had overgenomen van de Belg Marc Bossuyt, waarschuwde de Chinese gezant dat Peking elke poging van de commissie tot inmenging in binnenlandse aangelegenheden bij voorbaat afwijst. Danig in het defensief gedrongen tijdens de zitting van de sub- commissie, een adviserend orgaan van experts dat vlak na het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede in een resolutie op gematigde toon blijk gaf van zorg, stuurde Peking speciale gezanten langs de hoofdsteden van de 27 niet-gebonden leden van de commissie.

De ondubbelzinnige boodschap was zich vooral te onthouden van steun aan een resolutie tegen China. Een Afrikaanse diplomaat gaf een voorbeeld van Chinese druk: hulp bij de bouw van een voetbalstadion in de hoofdstad van zijn land zou anders niet langer zeker zijn. Ook medewerkers van het centrum voor mensenrechten, de databank voor de commissie, zijn onder druk gezet. Donderdag greep Peking een van de eerste agendapunten, over het recht op zelfbeschiking, aan om naar de VS uit te halen. 'Wij waren geschokt door de gewapende invasie op grote schaal en de militaire bezetting van Panama door de VS', zo begon afgevaardigde Zhan Daode. Met een knipoog naar de Latino's veroordeelde hij de invasie als 'een grote dreiging' voor de vrede en veiligheid in Midden-Amerika. Er moet onmiddellijk een eind komen aan deze agressie, zo beet hij de Amerikanen toe. In een adem veroordeelde hij verder de Vietnamese bezetting van Cambodja en, met een tweede ditmaal bedekte uitval naar de VS, 'de steun van sommige grote mogendheden' aan Israel. Een Amerikaanse reactie kon niet uitblijven. Alle verzoeningspogingen van president Bush en de missie-Scrowcroft naar Peking negerend, vroeg ambassadeur Morris Abram zich af: 'Waar waren Cuba en China toen Noriega de Panamese zelfbeschikking vernietigde? Waarom hielden zij zich stil? Waar was China en Cuba's bezorgdheid inzake het recht op zelfbeschikking toen vice-president Ford in Panama in elkaar werd geslagen door Noriega's hooligans?' Hij wreef Peking onder de neus dat volgens een opiniepeiling 95 procent van de Panamezen de met tweederde meerderheid gekozen president Endara als hun rechtmatige president beschouwen. 'Cuba en China hebben nog nooit een volksstemming of een vrije verkiezing meegemaakt'.

Inderhaast maakte hij een toevoeging in zijn geprepareerde redevoering: 'We hebben de Chinese afgevaardigde het verlies van levens horen betreuren in Panama - maar waar blijven soortgelijke spijtbetuigingen over het verlies van Chinese levens door toedoen van het Chinese leger op het Plein van de Hemelse Vrede?' Debat Na afloop reageerden diplomaten dat zij sinds president Nixons toenadering tot Peking in de jaren zeventig Amerikanen en Chinezen nog nooit zo hard openlijk in debat hebben horen treden. In plaats van de confrontatie tussen Oost en West, zoals voorheen, voorspellen zij een historische verschuiving in de commissie naar een scherpere tegenstelling tussen Noord en Zuid. Anders gezegd: deze commissie politiseert en culmineert in een botsing tussen het Westen en het niet-gebonden blok, met China als voornaamste exponent.

    • Willem Offenberg