Proces in Boekarest stelt teleur

BOEKAREST, 2 febr. - Het proces had, volgens de Roemeense pers, een nieuw Neurenberg moeten worden - een openbare afrekening met de schuldigen aan de slachting tijdens de revolutie tegen het Ceausescu-bewind.

Maar minder dan een week na de eerste zittingsdag van het bijzondere Militair Tribunaal in de grote zaal van de Militaire Academie in Boekarest is de belangstelling voor het proces verflauwd. Zelfs de Roemeense televisie, die de eerste zitting zaterdag jongstleden direct uitzond, beperkt zich nu tot samenvattingen na elf uur 's avonds - als de meeste Roemenen al op een oor liggen.

Het zijn niet alleen de stormachtige ontwikkelingen in de Roemeense politiek van de afgelopen week die de aandacht van het proces hebben afgeleid. 'Hoe kunnen ze het zo oninteressant maken', aldus een 32-jarige ingenieur, thuis mismoedig voor zijn televisietoestel. 'Niets komen we te weten over het hoe en waarom van het optreden van de terroristen in december. Wie waren de leden van de Securitate die dagenlang als sluipschutter actief waren, kinderen soms nog, waar kwamen die mensen vandaan, wie had ze opgeleid? Daar zeggen ze geen woord over, ze blijven steeds maar doorzeuren over welke verdachte in welke vergadering wat heeft gezegd.' Als de meeste Roemenen wantrouwt deze kijker het officiele dodencijfer van de december-revolutie dat voor de zoveelste keer is bijgesteld, van 60.000 naar 10.000 en nu 689. Dat maakt het strafbare feit waarvoor de vier naaste medewerkers van president Nicolae Ceausescu terechtstaan, genocide, er in ieder geval niet geloofwaardiger op. De vier beklaagden - Emil Bobu, Todor Postelnicu, Manea Manescu en Ion Dinca - hebben allen bekend. Manescu en Bobu gedragen zich in slechtzittende jasjes geheel passief tijdens de rechtzaak, net als Dinca, die evenwel voor een stemmig donkerblauw kostuum met zwarte das heeft gekozen. Hij vertrekt geen spier als getuigen beschrijven hoe hij eigenhandig tijdens die bloedige decemberdagen burgers heeft afgetuigd, voordat zij in een vrachtauto naar elders werden afgevoerd - een bevestiging overigens van de geruchten, vroeger in Boekarest, dat Dinca 's avonds voor zijn plezier gewapend en met handboeien op zak over straat liep om tegen burgers op te treden.

Onbetrouwbaar

Maar of dat gerucht waar is, zal tijdens dit proces niet blijken. Als een getuige of verdachte al aanstalten maakt om over het verleden iets te zeggen, kapt de president van het tribunaal, kolonel Nitoiu, hem meteen af.

Uitsluitend aan de orde is het gedrag van de verdachten tijdens de bloedige decemberdagen, en dan nog in het bijzonder tijdens twee vergaderingen van het Politiek Executief Comite (politburo), waar zij zich niet zouden hebben verzet tegen Ceausescu's moorddadige plannen voor de repressie in Timisoara en later Boekarest. Omdat de stenografische verslagen van deze twee bijeenkomsten onbetrouwbaar zijn gebleken, is gisteren in de rechtzaal Pavel Niculescu gehoord. Die was lid van het politburo, net als de anderen, maar niet zelf betrokken bij de organisatie van de repressie. Op die manier is hij vermoedelijk ontsnapt aan strafvervolging.

Volgens Niculescu zette Ceausescu de leden van de politieke leiding sterk onder druk, door op 17 december met aftreden te dreigen. 'U moet dat gebaar evenwel niet verkeerd begrijpen', aldus Niculescu. 'Ceausescu wilde alleen maar nagaan wie er voor zijn vertrek zou zijn, om die dan als de verrader aan te merken die voor de gebeurtenissen verantwoordelijk was. Want hij dacht dat dat de verklaring was voor de opstanden.'

Ceausescu vond zijn schuldigen echter niet. Alle aanwezigen haastten zich, door elkaar schreeuwend, om hun trouw aan de leider te bewijzen en hem te smeken niet af te treden.

Toen een van de advocaten, die trouwens om Niculescu's verschijnen als getuige a decharge hadden gevraagd, wilde weten wat diens eigen houding op dat moment precies was, ontnam de president hem onmiddellijk het woord. 'Dat is hier niet van belang.'

Lachers

Het proces zou vermoedelijk saai zijn zonder het optreden van verdachte Postelnicu. Met zijn droevige clownsgezicht en klaaglijke manier van praten schudt hij voortdurend verontwaardigd nee, en neemt elke gelegenheid te baat om te zeggen dat alles, bewijsstukken en getuigenissen, 'gelogen is'. Af en toe heeft Postelnicu zelfs de lachers op zijn hand in het zaaltje waar elke tientallen Roemenen, voornamelijk juristen, hebben plaatsgenomen naast een gestaag in omvang afnemend groepje Westerse journalisten. 'Wat ben ik dom geweest', zei Postelnicu gisteren bijvoorbeeld, toen de aanklager op de proppen kwam met een door hem ondertekend, geheim decreet uit 1988. Daaruit bleek dat aan Postelnicu - in zijn functie van minister van binnenlandse zaken - een coordinerende rol was toebedacht bij de onderdrukking van mogelijke troebelen.

Dat Postelnicu, evenals Dinca, orders heeft gegeven aan militairen om op demonstranten te schieten, wordt tijdens het proces door militaire getuigen aangetoond. Of deze orders wellicht ook zijn opgevolgd voordat het leger de partij van het volk tegen de veiligheidsdient Securitate koos, blijft tijdens het proces volstrekt in het duister.

Af en toe wendt Postelnicu zich tot zijn drie medebeklaagden, om morele steun, of om een pen te lenen. Deze weren hem echter steeds geirriteerd af, en willen kennelijk niets met hem te maken hebben. Het is vermoedelijk Postelnicu die de zwaarste straf wacht. Niet alleen dat zijn coordinerende rol is aangetoond, maar tegen hem worden ook de meeste getuigenissen van persoonlijke wreedheid ingebracht. Toch lijkt, net als voor de andere beklaagden, voor Postelnicu de toekomst nu wat rooskleuriger dan een paar weken geleden. De doodstraf is en blijft immers in Roemenie afgeschaft.