Maij-Weggen: meestal is met mij goed samen te werken; 'Ik benniet alleen koel en hard'

DEN HAAG, 2 febr. - Ze is twee maanden en 27 dagen minister en verkeert inmiddels in het volle besef dat haar woorden niet zonder gevolgen zijn. Hanja Maij-Weggen (46) ervoer tien jaar lang hoe haar werk als Europarlementarier onder een 'verkleinglas' werd gelegd. Koud in de vaderlandse politiek heeft de CDA-politica haar eerste incidenten achter de rug en haar verbazing daarover is nog niet voorbij.

Zoals de aanvaring in de Tweede Kamer met minister Alders van milieu die iets te voortvarend losse gedachten over de installatie van een tachograaf in personenauto's had geventileerd. 'Zoiets zeurt dan nog heel lang na, terwijl Hans Alders en ik die zaak allang hebben uitgesproken.'

Recentelijk deelde ze op televisie een tik uit op de vingers van oud-minister Korthals Altes van justitie over diens beleid bij snelheidscontroles. Terloops sprak ze bovendien over 'wel meer VVD-ministers' die 'een steekje hebben laten vallen'.

De VVD reageerde in kille bewoordingen.

Maij-Weggen: 'Ik ben heel verrast over de scherpe reacties en over de uitwerking als je zegt dat iemand een steekje heeft laten vallen. Dat vind ik zelf geen zware beschuldiging. Als een geoefend breister een steekje laat vallen, roept ze echt de brandweer niet. Dan pakt ze een haaknaald en gaat rustig verder met breien. Dus in die zin is een steekje laten vallen helemaal geen ernstige terechtwijzing, het ligt gewoon in de sfeer van: dat onderdeel van het beleid heeft misschien niet zo goed uitgewerkt.' Niettemin wil ze wel kwijt dat de wijze waarop de VVD de vorige minister van verkeer en waterstaat, Smit-Kroes, heeft behandeld de belangrijkste drijfveer voor haar kritiek was. 'Ik heb veel respect voor wat zij hier heeft gedaan, hoe ze dit ministerie heeft bijgestuurd. Ik hoef het niet meer groen te verven. Als je dan kijkt hoe mijn voorgangster door haar partij het bos is ingestuurd... '

Stampei

Het baanbrekende werk van diezelfde voorgangster als vrouw in de politiek ten spijt denkt Maij-Weggen dat haar kunne wel degelijk te maken heeft met de felle reacties die zij heeft moeten incasseren. 'Toen mijn collega Andriessen iets zei over het respect dat het ministerie van economische zaken de afgelopen vier jaar heeft verspeeld, hoorde je daar niemand over. Dat was veel harder dan wat ik zei en toch gaf het in mijn geval veel stampei en bij hem niet. Ik denk dat als een vrouw zoiets zegt het kennelijk harder doorklinkt dan bij een man. 'We zijn in dit land niet zo gewend aan vrouwelijke ministers. Er heerst misschien nog een bepaald beeld van vrouwen: altijd lief en volgzaam en vriendelijk. Men moet er toch aan wennen dat als vrouwen functioneren in topfuncties, ze dat lieve en dat vriendelijke voor thuis bewaren en voor de situaties op het werk als het nodig is stevigheid op tafel leggen.' Nochtans leken de openbare vertoningen van de nieuwe minister een bevestiging van het beeld dat door links en rechts van haar was beschreven. Een kordate, ambitieuze en niet erg aardige tante dus. 'Ik heb er met plezier kennis van genomen', zegt ze lacherig in haar werkkamer op het departement. 'Ik heb het maar over me heen laten gaan en gedacht: na verloop van tijd zal de gemiddelde burger wel ontdekken wie de minister werkelijk is. Ik werd beschreven als koel, afstandelijk, nogal hard. Dat is maar een heel klein stukje van mijzelf, dat ik af en toe wel goed de ruimte geef, omdat dat ook nodig is. Maar door de bank genomen is met mij zeer goed samen te werken hier op het ministerie. We hebben het heel gezellig. Als het nodig is kan ik het hoofd goed koel houden en de dingen tamelijk hard neerzetten. Als ik dat niet zou kunnen, zou ik hier waarschijnlijk niet zitten.' Dat vrouw zijn in de politiek ook zo wat voordelen kan hebben, bleek bij de kabinetsformatie toen er uiteindelijk nijver werd gezocht naar kandidaten met een jurk aan. Maij-Weggen beseft het. 'Het ging om politieke ervaring, ervaring in leidinggevende functies, kennis op het gebied van het ministerie, internationale ervaring, de bloedgroepenafkomst en zelfs nog de vraag of je katholiek of protestants was. En dan ook nog of je een vrouw was. Het totale pakket is kennelijk voor de heer Lubbers doorslaggevend geweest. Laat ik zeggen dat het vrouw zijn een aardige bijkomstigheid was.'

Half uur file

Inmiddels heeft het mobiliteitsvraagstuk de minister van verkeer in zijn greep. De autorit van haar woonplaats Eindhoven naar Den Haag duurt tot haar schrik 2 tot 21/2 uur, veel langer dan de tijd die het kostte om naar Brussel te rijden. Zo ondervindt ze de problemen aan den lijve. 'Vier uur per dag in de auto en vaak een half uur of drie kwartier in de file. Dat vind ik zonde van de tijd. Je ziet ook hoe mensen zich voelen in de file, hoeveel er alleen in die auto zitten met hooguit de radio aan. Als je de opstoppingen ziet en hoeveel vervuiling dat met zich meebrengt, dan besef je hoe ernstig de situatie is.'

Ze beschikt inmiddels over een pied-a-terre in Den Haag. 'Mijn oplossing is geweest om hier snel onderdak te vinden voor twee, drie nachten per week. Waarmee meteen het aantal autokilometers dat ik reed met de helft is teruggebracht. Dat zal ik niet van iedereen eisen, maar ik heb wel gezegd: het zou heel goed zijn wanneer iedere burger zich voornam een kwart van zijn kilometerstand af te halen. Dan zijn we een flink stuk congestie kwijt.' Haar nog prille loopbaan op Verkeer en Waterstaat heeft Maij-Weggen nog niet van de overtuiging afgebracht dat de automobilist een voor rede vatbaar mens is. Ze stelt een 'pakket positieve maatregelen' in het vooruitzicht om mensen te stimuleren 'wat van hun kilometerteller af te halen'.

Terwijl haar voorgangster de opvatting was toegedaan dat behalve verbetering van het openbaar vervoer uiteindelijk alleen een forse greep in de portemonnee van de autorijder effectief zou zijn. 'Ja, mijn voorgangster was een liberaal, die geloofde meer in het prijsmechanisme dan ik. Als christen-democraat en als iemand die ook nog altijd gelooft in de eigen verantwoordelijkheid en de goede wil van de mensen, ben ik geneigd om te denken dat een flink deel van de mensen op milieu-argumenten aanspreekbaar is. U kunt het vergelijken met de maximumsnelheden, veel burgers rijden toch gewoon heel netjes 100 of 120. Ik denk dat mensen die nadenken over de milieuproblemen zullen zeggen: dat kan zo niet verder.

Rekening-rijden 'Een aantal mensen is best bereid om die stap te doen. Een aantal misschien ook niet. Daar houd ik dan een stok voor achter de deur, zoals bijvoorbeeld het spitsvignet en later het systeem van rekening-rijden. Ik denk trouwens dat ik het rekening-rijden hoe dan ook zal invoeren. Ik was daar heel sceptisch over toen ik hier op het departement binnenkwam. Ik heb ook tegen ambtenaren gezegd: U moet maar zien, maar ik vind het niet zo'n goed systeem. Ik moet nu zeggen dat ik behoorlijk ben bijgedraaid. Eigenlijk is het een heel slim, flexibel en aardig systeem om het verkeer te reguleren. De automobilist heeft er direct, fysiek, niet veel last van, maar hij merkt het wel in zijn portemonnee als hij op een onhandige manier omgaat met het systeem. Het spitsvignet kunnen we, schat ik, eigenlijk midden volgend jaar wel invoeren. Laten we zeggen dat we het stevig achter de hand houden.' Ze somt de bestanddelen van haar 'positieve pakket' op: een verdubbeling van het aantal spitsbussen, de versnelling van de NS-plannen in Rail 21, vrij baan, letterlijk en figuurlijk, voor het carpoolen en het groepsvervoer. Het zijn bekende plannen. 'Maar we gaan ze nu ook echt uitvoeren. Ik kan me best voorstellen dat je niet iedere dag met je buurman of collega naar je werk wilt rijden, maar doe het dan twee keer in de week, of ga twee keer in de week met de trein. De gulden middenweg. Dat kan al een behoorlijke oplossing bieden. Het wordt interessant om te zien wat de mensen denken die straks alleen in de file staan, terwijl ze in een andere baan de carpoolers, de taxi's en de bussen frank en vrij voorbij zien rijden.' Drastische accijnsverhogingen voor het autoverkeer daarentegen zijn voor haar eigenlijk alleen op Europees niveau bespreekbaar. En of het reiskostenforfait na de aftopping ook helemaal wordt afgeschaft? 'Ik zou de eerste zijn die dan zou moeten juichen, maar op dit moment is het niet aan de orde. Die discussie heeft in het kabinet nog niet plaatsgehad. Een van de gevaren is dat afschaffing de lonen opjaagt en dat vertaalt zich in de exploitatiekosten van het openbaar vervoer. Zo bijten we in onze eigen staart. Om maar een voorbeeld te noemen van de gecompliceerdheid van de hele problematiek.'

Randstadtunnels

Minder terughoudend is Maij-Weggen over de omstreden bouw van vijf Randstadtunnels, waarvan er volgens haar enkele zeker wel moeten komen, al wil ze er een 'open discussie' over met de Tweede Kamer. 'Je kunt de tunnels combineren met maatregelen dat ze in de spitsen alleen toegankelijk zijn voor carpoolers, bussen.' Als een betrekkelijk onbekende reed Maij-Weggen vorig najaar het Binnenhof op. Ze hield wel van autorijden, bekende ze. Zelf zag ze zich meer als kandidate voor een departement als sociale zaken en vooral VROM. Daar denkt ze nu anders over. 'Onlangs vroeg iemand me: als je nu zou mogen kiezen, wat zou je dan doen? Welnu, ik heb langzamerhand zoveel plezier in de taken die hier moeten worden vervuld dat ik niet meer zo voor VROM zou kiezen.' Binnen de christen-democratie heeft de uit de AR afkomstige politica duidelijk positie gekozen. 'In het Europees Parlement behoorde ik tot de voorstanders van een structurele samenwerking van de christen-democraten met de sociaal-democraten. Op mijn gebieden kon ik met de sociaal-democraten altijd beter zaken doen dan met de liberalen. In principe sta ik open voor iedere democratische partij, maar ik voel me, zeker na drie jaar samenwerking met socialisten in het Europees Parlement, heel goed thuis in dit kabinet.'

    • John Kroon