Kohl verwerpt plan Modrow voor een neutraal Duitsland

OOST-BERLIJN, 2 febr. - De Oostduitse premier Hans Modrow heeft gistermiddag in Oost-Berlijn een concept voorgelegd voor hereniging van de beide Duitse staten tot een neutrale Duitse staat. De Westduitse bondskanselier Kohl heeft de gedachte van een neutraal Duitsland onmiddellijk van de hand gewezen.

Onder het motto 'Fur Deutschland, einig Vaterland' stelt Modrow een stapsgewijze eenwording en het sluiten van een vredesverdrag voor. Berlijn moet de hoofdstad worden van deze Duitse federatie of 'Duitse bond'. De Oostduitse premier stelt als voorwaarde de 'militaire neutraliteit van DDR en BRD op de weg naar de federatie'.

Voor Bonn is die voorwaarde niet aanvaarbaar. Bondskanselier Kohl meent dat besprekingen over diens voorstel moeten wachten tot na de verkiezingen van 18 maart, wanneer de DDR een democratische gekozen regering heeft. Alle partijen in de Bondsdag, met uitzondering van de Groenen, hebben een neutraal Duitsland in een eerste reactie afgewezen.

Het plan-Modrow omvat vier etappes. De eerste is de verdragsgemeenschap die al wezenlijke confederatieve elementen bevat zoals een economische, een monetaire en een verkeersunie alsook een gelijkschakeling van de rechtssystemen. De tweede is de vorming van een confederatie van Bondsrepubliek en DDR met gemeenschappelijke organen en instellingen. De derde etappe is het overdragen van delen van de soevereiniteit aan machtsorganen van de confederatie en ten slotte volgt de vorming van een Duitse eenheidsstaat. In een toelichting zei Modrow: 'Duitsland moet weer een ondeelbaar vaderland worden van alle burgers van de Duitse natie. Opdat er hiervan nooit meer gevaar voor leven en goed van zijn buren uitgaat, zijn verantwoordelijkheidsbesef, behoedzaamheid en begrip voor het maakbare en voor het door Europa verdraagbare noodzakelijk.' Modrow verklaarde dat hij over zijn plan overleg had gepleegd met de leider van de Sovjet-Unie, Michail Gorbatsjov, tijdens hun ontmoeting in Moskou afgelopen dinsdag. Met anderen

hij dit 'persoonlijke concept' niet besproken, zo kon men afleiden uit zijn woorden, ook niet met zijn eigen partij, de SED-PDS. Modrow gaf als reden voor zijn plan dat het geboden aan grote delen van de beide bevolkingen een perspectief te bieden dat een vreedzame ontwikkeling mogelijk maakt en een 'verstandige tijdshorizon' voor de vereniging laat zien. Een tijdschema wilde hij niet aangeven.

Pag.5: Vervolg / Reacties

Wat de achterliggende motieven van premier Modrow zijn geweest om te komen met dit antwoord op Kohls 'tien-punten-plan' voor hereniging is niet geheel duidelijk. De zorg om de exodus uit de DDR die maandag een dagrecord van 3000 burgers bereikte? Het verschaffen van een populair uitgangspunt voor de verkiezingen van 18 maart? Of een door Moskou ingefluisterde poging om de Duitse eenheid te ruilen tegen de Duitse neutraliteit? Ongetwijfeld spelen alle redenen een rol.

Het enige wat bekend is geworden, is dat Modrow gistermorgen tijdens de wekelijkse kabinetszitting tegen een collega zei 'dat we in de aanval moeten gaan'.

Met zijn plan heeft Modrow, die er rekening mee moet houden dat zijn ambtsperiode niet verder reikt dan 18 maart, volgens regeringskringen hier laten zien dat politici in deze tijd van historische veranderingen over hun eigen tijd heen moeten denken. Modrows eigen partij, de SED/PDS, heeft scherp afwijzend gereageerd op het plan. Het partijbestuur stelt in een verklaring 'dat een onmiddelijke hereniging niet mogelijk is. Het zou de sociale vangnetten in beide Duitse staten doen scheuren, onze waarden uithollen, onbeheersbare situaties op de arbeidsmarkt scheppen en de Europese stabiliteit ernstig in gevaar brengen'.

Als de eenwording niet leidt tot een sociaal, democratisch, humanistisch en consequent anti-fascistisch Duitsland, kan men er niet mee instemmen. 'Wij zullen verder strijden voor het democratische socialisme op Duitse bodem', aldus de verklaring.

In kringen rond Modrow zelf zegt men dat Modrow nu in feite de consequentie heeft getrokken van de logica van de SED-ideologen zelf die de identiteit en 'raison d'etre' van de DDR uitsluitend in haar socialistische systeem zagen liggen. Uit het mislukken van het socialisme trekt Modrow de conclusie dat dit staatsidee dood is en dat de Duitse eenwording de logische volgende stap is. Dat hij nu aan de spits loopt van de demonstraties van Leipzig, die hij nog twee maanden geleden hekelde als 'groot Duits gestoei', behoort, zegt men, bij de snelle koerswijzigingen die bijna iedereen in de DDR ten aanzien van 'die Deutsche Frage' inmiddels hebben voltrokken. Dat deze 'Duitse kwestie' met het plan-Modrow nu definitief zijn oplossing nadert, lijkt zeker, maar hoe die oplossing er precies uit zal zien is nog niet duidelijk. Afgezien van de manier waarop het vredesverdrag en de eenwording van de beide Duitse staten in internationaal verband geregeld gaan worden, is ook niet precies duidelijk wat Modrow bedoelt met zijn zin: 'Duitsland moet weer 'einig Vaterland' worden van alle burgers van de Duitse natie.'

Van oudsher besloeg de Duitse natie meer grondgebied dan de twee Duitse staten waarover Modrow in de rest van zijn concept spreekt. Opmerkelijk is in elk geval dat tijdens de ontmoeting morgen in het Zwitserse Davos tussen Modrow en Kohl ook bondskanselier Vranitzky van het neutrale, Duitstalige Oostenrijk aanwezig zal zijn. Sommige waarnemers in Oost-Berlijn menen dat Modrow uit is op de hulp van het neutrale Oostenrijk bij zijn streven om de beide Duitse staten zich al in het stadium van de confederatie 'stap voor stap van hun verdragsverplichtingen tegenover derde landen los te maken en de status van militaire neutraliteit te verkrijgen'.

    • Henri Beunders