ANC en Mandela 'twee-eenheid'

Niet bekend

Nelson Rolihlahla Mandela werd geboren op 18 juli 1918 als prins in het koninklijke geslacht van Tembuland, dat nu binnen het 'thuisland' Transkei valt. Een studieperiode aan de zwarte universiteit van Fort Hare overtuigde hem ervan een toekomst als stamhoofd te laten varen. Hij werd lid van het in 1912 opgerichte Afrikaans Nationaal Congres (ANC), een beweging van voornamelijk zwarten die een strategie volgde van geweldloze acties naar analogie van Mahatma Gandhi, die in het begin van de eeuw het Zuidafrikaanse Indiase Congres had opgericht. Mandela vertrok naar Johannesburg waar hij samen met Oliver Tambo in 1952 een advocatenbureau begon.

Langzamerhand begon het ANC een massa-organisatie te worden. Begin jaren vijftig steeg het ledenaantal tot 100.000. Onder voorzitter Luthuli, de latere Nobelprijswinnaar, werd burgerlijke ongehoorzaamheid het parool. Zwarten negeerden de bordjes 'slegs vir blankes' en verzetten zich massaal tegen de verplichte pasjes. Het ANC had echter zwaar te lijden van deze campagne, in 1952 waren meer dan 8.000 leden gevangen gezet. In 1953 stelde de regering twee veiligheidswetten in die burgerlijke ongehoorzaamheid genadeloos afstraften.

Nog steeds beroept het ANC zich op het Vrijheidshandvest, een geschrift dat in 1955 door een brede anti-apartheidsbeweging werd aangenomen. 'Zuid-Afrika behoort aan allen die er wonen, blank en zwart', luidt de bekende eerste zin.

In 1960 werd het ANC verboden. Het verbod kwam ten tijde van een internationaal schandaal dat was ontstaan nadat in maart 1960 de politie in het zwarte woonoord Sharpeville 69 zwarten die zich passief verzetten had doodgeschoten. Het ANC, dat tot op dat ogenblik passieve verzetsacties had ondernomen om zo de regering ertoe te bewegen een conventie voor alle rassen bijeen te roepen en een nieuwe grondwet voor het land op te stellen, besloot dat vreedzame actie niet langer mogelijk was.

Nelson Mandela, toendertijd een provinciaal voorzitter van het ANC, maakte bekend dat de organsiatie het idee van de conventie liet varen en dat zou worden overgegaan tot een guerrillastrijd. Mandela dook onder en richtte een militaire vleugel van het ANC op onder de naam Umkhonto We Sizwe (Speer der Natie). Om deze reden werd hij in 1962 aangehouden en later tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld.

Pag.4: Vervolg

Daaronder zijn de beperkingen op de media, hoewel er zelfs voor de televisie en fotografen nog beperkingen gelden.

Een ander problematisch punt betreft de gedeeltelijke amnestie voor politieke gevangenen en bannelingen. De Klerk kondigde aan dat alleen diegenen die gevangenen zaten op grond van hun lidmaatschap van een verboden organisatie worden vrijgelaten. Diegenen die zijn veroordeeld voor misdaden zoals moord, terrorisme en brandstichting 'ook al zouden deze met politieke motieven zijn gepleegd', zullen niet worden vrijgelaten.

Hetzelfde geldt voor bannelingen die van dergelijke daden worden beschuldigd. Zij zullen bij hun terugkomst worden gearresteerd. Op de vraag, na afloop, of dit betekende dat leden van Umkhonto we Sizwe, de militaire vleugel van het ANC, in staat zouden zijn naar huis terug te keren, waren regeringsbronnen niet zeker van hun zaak. Ze zeiden dat iedereen bij twijfel de buitenlandse ambassades van Zuid-Afrika moest raadplegen. 'Als ik Chris Hani of Joe Slovo zou zijn, zou ik niet terugkeren', merkte iemand op, verwijzend naar Umkhonto's stafchef en zijn voorganger die lang op de lijst stonden van door Pretoria gezochte personen.

Ondanks deze potentiele problemen zal de vergaande aard van de hervormingen die door De Klerk zij aangekondigd het Zuidafrikaanse politieke toneel ingrijpend veranderen, en een nieuw proces op gang brengen dat zijn eigen, niet te stoppen vaart zal krijgen. Zoals De Klerk stelde, heeft wat hij heeft gedaan 'iedereen in Zuid-Afrika voor een fait accompli gesteld'.

Er zijn geen belangrijke hindernissen meer voor onderhandelingen. De weg is nu vrij voor het ANC om terug te keren, contact op te nemen met zijn interne bondgenoten die ook niet meer aan beperkingen zijn onderworpen, en massale steun te mobiliseren om zijn positie aan de onderhandelingstafel te versterken.

Het onderhandelingsproces zelf wordt waarschijnlijk lang en moeilijk, en zal mogelijk vaak worden onderbroken. De Klerk heeft duidelijk gemaakt dat hij vasthoudt aan zijn idee over 'groepsrechten', dat neerkomt op een blank veto dat het ANC als onaanvaardbaar beschouwt. Nu echter de zwarte nationalistische beweging is gelegaliseerd kan zij slechts in kracht groeien. Haar uiteindelijke overwinning lijkt onvermijdelijk.