Oude garde in Bulgarije laat zich niet horen

SOFIA, 1 febr. - De ster van de dag op het buitengewone congres van de Bulgaarse communistische partij was gisteren Georgi Kroesjarov uit Bratsigovo. Deze 70-jarige afgevaardigde uit een plattelandsdistrict - 'Ik heb geen auto, ik reed tot voor kort nog op een ezel' - wist met zijn aanstekelijke nuchtere boerenhumor de zaal met meer dan 2000 partijleden voor zich te winnen. 'Ik heb alleen maar lagere school gehad, maar waarom zou ik daar niet trots op zijn? Had Zjivkov (de op 10 november afgezette leider, red.) het met zijn lagere school ook niet ver geschopt?' De zaal reageerde met een bevrijdend gelach op Kroesjarovs ironische betoogtrant. Hij was blij met de val van Zjivkov en prees uitbundig 'de heilige drieeenheid' (de huidige partijleider Peter Mladenov, tweede man Andrej Loekanov en Aleksander Lilov) die met hun paleisrevolutie het land 'uit de Bermuda-driehoek' had getrokken terwijl de anderen 'in hun veiligheidsriemen gesnoerd toekeken'. Maar slaat de partij nu niet te ver door? 'Natuurlijk moeten we op een communistische manier eerlijk tegen elkaar zijn.'

Al die platforms en facties die zich nu binnen de partij manifesteren willen echter veel te snel. 'Laten ze constructief zijn en niet destructief', waarschuwde hij. En dan die discussie over verandering van de partijnaam.

'Zeker, het is niet de naam die de mens maakt, het is inderdaad andersom, maar wij staan er wel op het woord 'communistisch' in de partijnaam te handhaven.'

Nadat Kroesjarov zijn toespraak had beeindigd met een emotioneel gedicht dat met zinsneden als 'Wij hebben niet gevochten om ervoor betaald te worden' en 'We waren nooit bang om te sterven' teruggreep op de partizanentijd, kreeg hij een staande ovatie. De congresleiding op het podium, onder wie de top van de partij, nam daaraan enthousiast deel. Korte tijd later maakte Ratjsko Ratjskov, belast met de organisatie van de partij, tegenover journalisten gewag van grote verdeeldheid op het congres. 'Veel afgevaardigden zijn niet voorbereid op de huidige gebeurtenissen', zei hij. Ze proberen afwijkende geluiden te smoren en dat is volgens hem te wijten aan 'het totalitaire systeem dat tolerantie tegen andersdenkenden niet toestond'.

Gevecht Woedt er een harde strijd tussen 'vernieuwers' en leden van de oude garde? En waar staat een man als Kroesjarov in dat gevecht? Kroesjarov is niet te vinden in het prestigieuze Cultuurpaleis waar de partij congresseert. Dan maar op zoek naar 'hardliners', die zich vooral onder de ouderen en onder afgevaardigden van plattelandsdistricten zouden bevinden. De 76-jarige Dobri Alecsjev uit Sofia lijkt een geschikte gesprekspartner. Hij is al 56 jaar partijlid, was onderminister en heeft alle partijcongressen sinds 1948, toen de vader van het Bulgaarse socialistische vaderland Georgi Dimitrov de leiding had, meegemaakt. Helaas is de kettingrokende gepensioneerde (hij was werkzaam in de buitenlandse handel) slechts als 'veteraan-gast' op het congres aanwezig. Maar hij wil wel zeggen het 'fantastisch' te vinden dat Zjivkov het veld heeft moeten ruimen en dat er een eind kwam aan zijn 'totalitaire bewind'. Hij is ook voor meer democratie in de partij en is blij dat de jongeren het roer nu overnemen. 'Al die jonge mensen hier, het lijkt op de congressen aan het eind van de jaren veertig, begin van de jaren vijftig.'

De kwestie van de voorgestelde naamsverandering van de partij zit Dobri Alecsjev evenwel hoog: 'De partij mag natuurlijk nooit 'socialistisch' worden genoemd, dan zal er een breuk ontstaan'.

Ivan Kolev heeft het uiterlijk dat je van een plattelander verwacht.

De 53-jarige voorzitter van een collectieve boerderij (400 werknemers) in de buurt van Stara Zagova (in het noordoosten) is sinds 1966 lid van de partij. Ook hij is allesbehalve behoudend en zeker geen 'zjivkovist': 'We zijn eindelijk bevrijd van die tiran'.

Kolev sympathiseert zelfs met radicale platforms in de partij en streeft er vooral naar dat er wetgeving komt die particulier bezit van grond weer mogelijk maakt. Hij wil zelf misschien ook wel een stuk land. Zitten de 'hardliners' dan misschien in het leger? Kolonel-generaal (een in het Westen onbekende rang) Kristo Dobrev (67) uit de leiding van de legerstaf (rijen onderscheidingen op zijn borst) is juist opgelucht over het wegvagen van het oude regime.

'Het was vijf voor twaalf. Als het op 10 november niet was gebeurd, zouden we hetzelfde hebben meegemaakt als in Roemenie.'

En een naast hem staande gepensioneerde collega-generaal zegt sinds die dag 'voor het eerst in vele jaren weer rustig te hebben geslapen'.

'Democratisering' is ook voor hen het parool. Wat de naam betreft, Dobrev zou tevreden zijn met 'Partij van democratisch-socialisme (communisten)' 'omdat dit de huidige situatie het beste weergeeft'.

Is er van de 'nomenklatoera' dan niemand meer te vinden? Nee, niemand of het moest die ene gedelegeerde zijn die toegaf te behoren tot de behoudende beweging 'Activisten tegen fascisme en kapitalisme', maar die snel wegliep toen hij merkte dat zijn woorden werden opgeschreven. Welke macht de oude garde nog kan ontplooien zal later deze week bij de stemmingen over de nieuwe lijn en de nieuwe leiding van de partij moeten blijken.