Dood van vriend van Zindi Mandela in politiecel wordonderzocht; Commeissie onderzoekt doodseskaders

JOHANNESBURG, 1 febr. - Na herhaalde weigeringen heeft president F. W de Klerk gisteravond zijn koers gewijzigd en een speciale commissie ingesteld die door een rechter wordt voorgezeten om de beschuldigingen te onderzoeken dat de Zuidafrikaanse politie zich heeft bediend van zogeheten doodseskaders om politieke tegenstanders uit de weg te ruimen. Ook heeft hij voor het eerst een juridische commissie ingesteld die de dood van een zwarte jongeman gaat onderzoeken die maandagnacht in de politiecel is overleden. Naar verluidt gaat het om een vriend van de dochter van de gevangen ANC-leider Mandela, Zinzi, die ook de vader van haar kind zou zijn. De twee bekendmakingen, die kort na elkaar kwamen, betekenen een ommekeer in het regeringsbeleid zoals dat lange tijd is gevoerd, om geen gerechtelijk onderzoek in te stellen naar alle beschuldigingen die de laatste jaren zijn geuit over door de politie bedreven gruwelen.

Iets meer dan een maand geleden weigerde De Klerk nog tegemoet te komen aan de eisen van de oppositie om een gerechtelijke commissie te stellen die het al dan niet bestaan van doodseskaders zou moeten onderzoeken, nadat kranten tot in details de bekentenissen hadden gepubliceerd van twee voormalige politiemannen, Almond Nofomela en Gert Coetzee die toegaven medeplichtig te zijn geweest aan de moorden. De Klerk zei op dat moment dat een gewoon politie-onderzoek een betere manier was om erachter te komen of de beschuldigingen terecht waren. Minder dan 24 uur voordat parlementsleden van de oppositie een protestmars zouden houden naar de presidentiele residentie in Kaapstad, kondigde De Klerk aan dat hij van gedachten was veranderd. De demonstratie werd afgelast. Zo'n grote omslag is niet karakteristiek voor de Zuidafrikaanse regering, lange tijd bekend om haar koppigheid en weerzin om zich onder druk te laten zetten. Het is een aanwijzing dat De Klerk vastbesloten is om de tot op het bot conservatieve politiemacht weer in het gareel te brengen en te voorkomen dat deze zijn pogingen verhindert een vrijere atmosfeer te scheppen waarin de onderhandelingen met de zwarte leiders kan beginnen. De meeste leden van de politiemacht, met inbegrip van de leidinggevende functionarissen, zijn bekend als aanhangers van Andries Treurtnichts Conservatieve Partij en zelfs van de nog extremere Afrikaner Weerstandsbeweging die wordt geleid door Eugene Terre Blanche.

In de afgelopen weken lijken ze zich te hebben uitgesloofd in botsingen met demonstranten - inclusief degenen die protesteerden tegen een Engelse crickettour - ondanks verklaringen van De Klerk dat vreedzame protesten moesten worden toegestaan. In een toespraak tijdens een speciale bijeenkomst van leidinggevende politieagenten, twee weken geleden, gaf De Klerk hun botweg orders zich buiten de politiek te houden en zich op het voorkomen van misdrijven te concentreren. De man die in hechtenis overleed, de 20-jarige Clayton Sizwe Sithole, was de 71-ste gevangene die de dood vond in gevangenschap van de veiligheidsdienst sinds het systeem om mensen op te pakken zonder aanklacht in 1963 begon. Hij werd samen met vier andere jonge zwarten gearresteerd afgelopen vrijdag en werd maandagmorgen dood in zijn cel gevonden op het hoofdkwartier van de veiligheidsdienst in Johannesburg. De politie zegt dat hij zichzelf heeft opgehangen aan een douchepijp. Dit is de eerste keer dat de regering een gerechtelijke commissie heeft benoemd om de omstandigheden te onderzoeken waaronder een gevangene de dood vond.

Van Sithole is weinig bekend. Lokale kranten hebben bericht dat hij de geliefde van Zindi Mandela was, de jongste van de vier kinderen van Nelson Mandela, maar familileden waren niet bereikbaar voor commentaar.

De politie deelde mee dat Sithole bij zijn arrestatie onder andere een AK-47 van Russische makelij in zijn bezit had. Ze zeiden dat hij later voor de rechter is verschenen waarbij hij een verklaring aflegde waarin hij zijn betrokkenheid bij een aantal moorden toegaf.