Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Voor en achter de boekenkraam is het even druk

Door TRACY METZ AMSTERDAM, 24 aug. — Elk jaar weer loopt het publiek met honger in de ogen en begeerte in de vingers langs de kramen van de Amsterdamsche Boekenmarkt In aanbidding volgt men de handelingen van 'veilingmeester' Boudewijn Büch die voor een kwartje een boek van dertig gulden wegdoet, of een exemplaar van De naam van de roos door de menigte keilt. Dit weekend wordt de Boekenmarkt voor alweer de tiende keer gehouden — met het recordaantal van 91 kramen — en de honger en begeerte zijn nog lang niet verzadigd. Van meet af aan is de organisatie van de Boekenmarkt een vriendenclub geweest waarbij wederzijdse vriendendiensten een even courant betaalmiddel zijn als geld. „Als het werkelijk om het geld ging was het half zo leuk niet", zegt Jan Hilkemeijer, promotiemanager bij de Amsterdamse boekhandel Scheltema Holkema Vermeulen (bijgenaamd 'Schei-Hol') en bestuurslid pro deo van de stichting. „Het is ook leuk om uit het dagelijks bestaan van de boekhandelaar te breken en een beetje marktkoopman te spelen. Ik ben er bovendien -van overtuigd dat de markt de verkoop in de winkel bevordert." In het jubileumboekje dat hij voor de stichting heeft geschreven omschrijft Ben Ten Holter beeldend dat marktkoopman-gevoel: „Het is natuurlijk van een ongepaste kinderlijkheid, maar het is wel een sensatie om voor een boek de bruto winkelprijs in handen te krijgen. Het is een bijna zondig plezier." Dat de markt iets in mensen los maakt, daar is drukker en uitgever Gerard Timmer het mee eens. Het 'braderie-effect', noemt hij dat, of zo u wilt het 'Koninginnedag-syndroom'. „Die begerigheid, die koopjesjacht." Hij betwijfelt echter of de markt enig effect heeft op de verkoop in de boekhandel. „Je hoort aan de opmerkingen om je heen dat die mensen die daar op koopjes uit zijn nooit in de boekwinkel komen. Ze verbazen zich over titels die bij de goede boekhandels gewoon naast de kassa liggen."

Toch is de Boekenmarkt allang niet meer een uitsluitend Amsterdamse aangelegenheid: van de ongeveer negentig deelnemers komt bijna de helft elders vandaan. Veel groter moet het niet worden, vindt de organiserende stichting, die ook een maximum heeft ingesteld van drie kramen per deelnemer. Jan Hilkemeijer: „Je ziet elk jaar bijna steeds dezelfde clan. Er zijn nog veel meer uitgevers in Nederland, maar ze voelen lang niet allemaal de behoefte zich hiermee te profileren. De belangrijkste literaire uitgevers staan er wel, want het blijft tenslotte een literaire aangelegenheid." De sfeer noemt Gerard Timmer dan ook entre nous, meer nog dan op de Uitmarkt. „Achter de kraam is het net zo druk als ervoor. En vorig jaar verliet ik de markt met ideeën voor twee leuke boekjes

die nu op stapel staan." Journaliste Anita Löwnehart, die al vanaf het begin de presentatie op zondag verzorgt op het eigen podium van de Boekenmarkt, merkt ook dat de sfeer er anders is. „Het publiek is aandachtiger," zegt zij. „Af en toe heb ik korte gesprekken met mensen tussen twee optredens door en dan merk ik dat er echt naar die informatie wordt geluisterd. Maar ze zijn ook strenger dan bij andere podia: als de voorstelling ze niet zint, zijn ze onmiddellijk weg." De hits onder de voorstellingen zijn de literaire rondvaarten onder leiding van Simon Vinkenoog en de boekenveiling door Boudewijn Büch. „Dit is het leukste dat ik in het openbaar doe", zegt Büch onomwonden. „Ik ben eraan verslaafd, net als het publiek. Het geeft me een soort Mick Jaggergevoel."

„Ik heb het elders geprobeerd, maar het werkt niet. Ik heb een keer zo'n veiling in Schiedam gedaan waarbij niet één boek is verkocht. Het werkt alleen in Amsterdam, alleen in de open lucht en dan nog het beste op het Museumplein. Ik heb me niet bezig gehouden met de plannen voor de bebouwing van het Museumplein, maar als ik er geen boeketvpieer kan veilen ben ik er tegen.* Volgens Büch is het voor de uitgevers bijna een eer geworden hun boeken gratis ter beschikking te mogen stellen. „Soms komen ze boeken van hun stand brengen, dan gaat het echt om net nieuwe boeken! Ze verdienen er niets aan want ik geef de helft weg. Verleden jaar heb ik een hele serie nieuwe Penguins geveild voor één, twee kwartjes per stuk, terwijl ze

normaal gesproken minstens twin-^ tig gulden kosten. Ik voel me een soort Sinterklaas." Overigens Büch erin geslaagd een beduk meld exemplaar van Adriaan van Dis' Nathan Sid voor vijf guldeif boven de winkelprijs te verkópen. Er zijn boeken die Büch weigert te veilen, die van Umberto Eco bijvoorbeeld („Iedereen heeft ze en niemand leest ze"). „Bert Bakker blijft Eco's aanvoeren, dus gooi ik ze gewoon het publiek in. Maar er is een keer iemand behoorlijk door gewond geraakt, bril kapot, zo'n snee op z'n gezicht. ^iNu gooi ik ze eerst de lucht in, dan kan iedereen dekking zoe-; ken." Ooit afficheerde de markt zich' als „de grootste boekhandel van Nederland die slechts twee dagen per jaar open is". Echt om het geld gaat het niet, maar voor de boekhandels is de verkoop door uitgevers van beschadigde exemplaren en fondsrestanten evenwel een teer punt. De organiSerender stichting vraagt de deelnemèrs de ramsj zo veel mogelijk te beperken. „We letten erop dat het niet ontaardt in het lozen van gróte!' partijen restanten," zegt Jan Hilkemeijer. „Dit jaar is er ook om' die reden iemand geweerd. Als boekhandel nemen we dan ook déze kans de nadruk op ons modern antiquariaat te leggen." Jarenlang heeft de Boekenmarkt een 'Wisseltaart' uitgeloofd voor de opvallendste presentatie. De eerste keer ging die naar Guus Dijkhuizen, die in de stromende regen met pyjama en slaapmuts getooid in bed had gelegen op het Leidseplein en voorgelezen uit zijn boek Wacht even met Snurken. Andere winnaars waren Bart Chabot en Kees Stip. Het idee om in samenwerking; met het uitgaansblad Agenda de 'Agenda Award' in te stellen, is echter jammerlijk mislukt. De' prijs — duizend gulden en een beeldje in de vorm van een verzilverd boek — is één keer aan Pamela Koevoets uitgeloofd. Maar vorig jaar, op het moment dat Carla Boogaards op het toneel klaar stond om de prijs voor haar boek De reigers van Amsterdam in ontvangst te nemen, bleek daf Agenda niet met het geld afkwam. Na een brief op poten van' Boogaards' advocaat heeft de organisatie het prijsgeld zelf maar betaald. Zij vindt het jammer dat er geen prijs meer is van de Stichting Amsterdamsche Boekenmarkt. „Ik wou net het beeldje; gaan oppoetsen voordat het aan de volgende werd overhandigdMag ik het nu houden? Misschien schenk ik aan het Letterkundig Museum." Amsterdamsche Boekenmarkt: za 26/8 en zo 27/8 op het Rokirt en de Oude Turfmarkt van 11-1° uur. Boekenveiling door B. Büchbeide dagen om 14, 15, 16 en 1' uur; literaire rondvaarten o.l-VSimon Vinkenoog 13.30, 14.30* 15.30 en 16.30; kaartjes (f bij de stand van boekhandel Scheltema Holkema VermeulenLiteraire Salon, gepersenteera door Piet Piryns, in Arti et citiae (za 13-17 uur, zo 13.30-1'' uur).

'Braderie-effect of het Koninginnedagsyndroom — de markt maakt iets los in mensen (foto Ada Heijkoop)