Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Cultuur

Shatterhand Massacre-Riderless Horse van John Jesurun Het gezin veroordeeld tot zichzelf

Voorstelling: Shatterhand Massacre-Riderless Horse. Tekst, regie en toneelbeeld: John Jesurun (New York). Mickery-produktie. Spelers: Rebecca Moore, Joe Murphy, Larry en Michael Tighe, Sanghi Wagner. Gezien: 9/5 Frascati Amsterdam. Herhaling: aldaar t/m 13/5. Door JAC HEIJER De Newyorker John Jesurun heeft de stof voor zijn voorstelling Shatterhand Massacre-Riderless Horse, uitgenodigd door Mickery, ontleend aan de Amerikaanse geschiedenis: pioniers op weg naar het Wilde Westen werden overvallen door Indianen, wolven zouden dolende blanke weesjes hebben grootgebracht. Het bedreigde gezin: een typische mythe van blank Amerika. Talloze Hollywoodfilms zijn er varianten op. Indianen, ontsnapte moordenaars, buitenaardse wezens, ze zijn er allemaal op uit de hoeksteen van de blanke samenleving te gronde te richten, om van haaien ( Jaws ) en vogels (The birds) maar te zwijgen. Die collectieve paranoia zit in Jessuruns stuk, maar — en dat is het tweede thema — de vijand zit ook in het gezin zelf. Hier is het zoontje zelf een wolfsjong en ook nog een vampier; hij lust konijntjes rauw en móést wel van huis weglopen. Zijn vader zegt over hem: „Een wolf in zijn hart. Wat konden we doen. Hij zou zijn geeindigd als een amorele, gewelddadige,

bestiale, een dierlijke machine." Alsof de zoon een massamoordenaar zou kunnen worden. Maar de zoon ontkent zijn wolvenatuur heftig, zijn zusje verdedigt hem en zijn moeder laat doorschemeren dat de vader wel eens niet de echte vader zou kunnen zijn. Nu is dat zoontje helemaal geen wolf, zo ziet zijn vader hem alleen maar. Daarmee zitten we ongemerkt in het klassieke drama van vader en zoon, die eikaars aartsvijanden zijn om de gunst van de moeder. Dat aloude conflict wordt hier terloops aangeduid met een variatie op een song (van Pete Seeger?) over een gesneuvelde soldaat. Vader zingt: Where have you been, my wolf boy son. Moeder: Where have you been, my handsome young one. Zoon: I've been with my sweetheart mother. Oh make my bed soon, I'm sick to the heart and l'll faint, what'll I do? We zijn terug in het wereldrepertoire, Oidipous, Hamlet en al die Amerikaanse stukken, films en soapopera's over vaders en zonen en moeders. Het drama van Jesurun blijft zonder ontknoping. De zoon keert terug als nieuwe vader van weer een zoontje dat hij op zijn beurt aanziet voor een wolfsjong. Sweetheart mother en zuster blijven altijd dezelfde in deze ingenieus ontworpen cirkel. Het gezin is ten eeuwigen dage veroordeeld tot zichzelf. De dialoog bestaat uit een dichterlijke mengelmoes van surrealistische teksten en malle, goedkope clichés uit Hollywood.

Blokken tekst keren terug als in een partituur en de uitvoering is dan ook gericht op ritme en melodie. Het verrassende is dat het aloude huifkar-gezin er bij Jesurun uitziet als keurig geklede, steedse> middenstanders in een flat. De dreiging van wilde dieren, waarvan zo dikwijls sprake is in de tekst, zit in hun verbeelding. Op enkele monitoren wappert een wit gordijntje in het venster. Door dee strakke symmetrie van de mis«en-scène, de belichting en de grir te snelheid doet Jesurun een aartslag op het normale tijdsbegrip. Decennia duren net zo lang als het roken van een sigaret. De abstractie van de voorstelling wordt mijns inziens op zeker moment geschaad door symboliek, wanneer vader en zoon ruzie maken terwijl ze met elkaar verbonden zijn door een galgekoord. In hun bewegingen en tekstbehandeling leggen de vijf spelers grote muzikaliteit en precisie aan de dag, overgangen van blanco recitatief naar emotionele aria gaan razendvlug als om aan te tonen dat er geen psychologie achter zit. De voorstelling viel mij aanvankelijk tegen, minder geheimzinnig dan White Water die Jesurun een paar jaar terug in Mickery liet zien. De tekst gaat zo snel en is zo Amerikaans dat de gelaagdheid mij pas na afloop en na lezing duidelijk werd. Niettemin lijkt Jesurun mij een origineel toneelschrijver en -maker en ik ben zeer benieuwd naar de volgende voorstelling, Deep Sleep, die op 23 mei in Frascati uitkomt.

Rebecca Moore is het zusje in Shatterhand Massacre-Riderless Horse: dichterlijke mengelmoes van surrealis. tische teksten en malle cliché's (foto Bob van Dantzig)