Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Verkiezingen

'Onafwasbare' inkt uit VS verdwijnt na boenen van Paraguayaanse vinger Grootscheepse fraude bij verkiezingen

'Het is één grote mafia', klaagt een waarnemer in een stemlokaal

Door onze correspondent FERRY VERSTEEG ASUNCIÓN, 2 mei — „Fraude, fraude", schreeuwden enkele honderden studenten gisteravond voor het Guarani-hotel in Centraal-Asunción van waaruit de meeste buitenlandse waarnemers en journalisten de Paraguayaanse presidentsverkiezingen volgden. Drie maanden na de omverwerping van Alfredo Stroessners bijna 35-jarige dictatuur, verliepen de eerste vrije presidentsverkiezingen gisteren enthousiast, maar ook chaotisch en werden zij ontsierd door vele onregelmatigheden. Dat de kwaliteit van de stembusgang twijfelachtig zou zijn, stond tevoren al vast sinds generaal Rodriguez besliste dat verkiezingen niet konden wachten op tijrovende electorale hervormingen en dat „schone" verkiezingen pas in 1993 tot de mogelijkheden behoren. De belangrijkste oppositieleider, Domingo Laino, kandidaat van de Authentiek-radicale Liberale Partij, liet destijds dan ook al weten: „Generaal Rodriguez zal als presidentskandidaat van de regerende Colorado-partij dus kunnen profiteren van de hele door Stroessner opgebouwde structuur, zoals vervalste kieslijsten, dictatoriale kieswetgeving en de mogelijkheid alle middelen van de staat te gebruiken". Niettemin besloot

f oppositievoorman Laino in maart toch deel te nemen aan „deze vreedzame poging tot democratische overgang". Wat deze 'eerste poging' gisteren vooral parten speelde, was de abominabele kwaliteit van de oude kieslijsten uit het Stroessnertijdperk. „Het is één grote mafia", klaagde een waarnemer van de Authentiek-radicale Liberale Partij in een stembureau in de Antequera-school in Asunción: „wij moeten zeker een kwart van

de kiezers wegsturen omdat de lijsten niet deugen". In enkele stembureaus in het stadje San Lorenzo, ten westen van Asunción, moest tien tot dertig procent van de kiezers teleurgesteld vertrekken. „Een deel komt niet op onze lijsten voor, anderen staan er wel vijf keer op", zuchtte een stembureauvoorzitter. Voorspelbaar Afgelopen zaterdag bracht voorzitter Rojas Benitez van de centrale kiesraad dit voorspelbare probleem al vrij nauwkeurig in kaart. Hij zei toen dat er op Stroessners kieslijsten 1,45 miljoen Paraguayanen voorkwamen.

Na de val van de dictator gingen de kieslijsten vijf weken open om vooral de oppositie de kans te geven zich te laten inschrijven. Het eindresultaat was 2,3 miljoen kiezers, terwijl het werkelijke aantal op zo'n 1,6 miljoen wordt geschat. „Wij zullen helaas met sterk uitgedijde kieslijsten moeten werken", verontschuldigde kiesraadvoorzitter Benitez zich. Hij verwees echter naar het door de VS gedoneerde hulpmiddel van de 'onafwasbare

inkt', waarin elke kiezer na afloop zijn vinger moest dopen. „Deze inkt is de enige garantie voor schone verkiezingen", lichtte hij toe. Helaas regende het gisteren klachten dat de inkt met een eenvoudige zeepbeurt viel te verwijderen. „Dat is de verantwoordelijkheid van degenen, die ons de inkt hebben gegeven", sprak minister van buitenlandse zaken Luis Maria Argafla. Een zegsman van de Amerikaanse ambassade in Asunción bleef echter pal achter zijn produkt staan. Voorts werden de verkiezingen gisteren verstoord door wat politici wel omschreven als „een gebrek aan burgerzin" of „uitingen

van lage politieke cultuur". Bij voorbeeld het begeleiden en adviseren van kiezers tot in de stemhokjes, het laten stemmen buiten stemhokjes, dan wel het kapen van stembiljetten van tegenstanders. Tot slot waren er landelijke uithoeken waar minder stemmaterieel arriveerde dan de bedoeling was. 's Lands abominabele wegennet en de huidige regentijd vormden daarvoor acceptabele verklaringen. Beperkt Argilio Fernandez, chef van het electorale apparaat van de regerende Colorado-partij zei gisteravond de „beperkte onregelmatigheden" te betreuren. Hij voegde daar echter aan toe dat deze onregelmatigheden door de oppositie — „met het oog op buitenlandse consumptie" — dramatisch zijn overdreven en het globale verkiezingsproces niet hebben aangetast. Oppositieleider Laino sprak na ruggespraak met zijn achterban over „zeer ernstige onregelmatigheden", maar zei de situatie „voorlopig" te zullen accepteren om het democratiseringsproces niet in gevaar te brengen. Dat Laino uiteindelijk toch scoorde, wat de opiniepeilingen hem zo ongeveer hadden voorspeld — 20 a 25 procent van de stemmen — droeg wellicht ook bij aan zijn gematigdheid.