Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

'Aan Downing Street had ik zowel een vriendin als een bondgenoot wonen' Margaret is een groot staatsvrouw

Door Ronald Reagan

Een aantal jaren geleden, toen k nog gouverneur van Californië vas, werd ik uitgenodigd om een >rote bijeenkomst van vooraanitaande zakenlieden in Londen :oe te spreken. Bij aankomst

Ziekte': stagflatie. Dat was een combinatie van een stagnerende groei met hoge inflatie, die in één jaar zelfs 25 procent beliep. En wat nog erger was: na bijna veertig jaar socialisme was inefficiëntie in de bedrijven en gebrek aan ondernemerszin bij de ondernemers tot een ingewortelde gewoonte geworden. De Britse ondernemersgeest, die tijdens koningin Victoria de halve wereld van aanzien had veranderd, leek in slaap gesust. Margaret Thatcher bracht daar verandering in. Op twee gebieden legde zij uitstekende eigenschappen aan de dag. Ten eerste had ze ernstig nagedacht over hoe de Britse economie uit het slop kon worden gehaald en trad zij aan met een serie duidelijke beleidslijnen om dat te doen. Ze wist de inflatie omlaag te krijgen door de geldvoorraad in de hand te houden, en ze begon met de afschaffing van de overheidscontroles, subsidies en regels die het bedrijfsleven lui maakten. De andere uitstekende eigenschap was de ware pit van de ware Brit. We beseften allebei dat we met ons beleid dit soort diepliggende problemen niet in korte tijd zouden oplossen. De eerste gevolgen, in de wereldrecessie van 1981 en '82, waren pijnlijk. Ik herinner me haar in Washington te hebben ontmoet in een tijd dat men in ons beider landen aandrong op koerswijziging. Margaret Thatcher week geen duimbreed. En ze heeft gelijk gekregen. De Britten maken op dit moment een ongeëvenaard economisch herstel door — even langdurig als die bij ons. Britse ondernemingen, gewekt uit de jarenlange slaap van het socialisme, beconcurreren ons hartstochtelijk op de wereldmarkten. En ten slotte is ze begonnen de pijlers van het socialisme zelf af te breken door grote genationaliseerde bedrijven zoals hoogovens en luchtvaartmaatschappijen te privatiseren. Zoals ik in alle bescheidenheid zou willen beweren dat onze belastingverlagingen van 1981 een golf van belastingverlagingen over de hele wereld teweeg hebben gebracht, zo heeft

Margaret Thatchers privatiseringsprogram navolging gevonden tot in Turkije en Nieuw-Zeeland toe. Ook wij in de VS zouden nog wel een portie kunnen gebruiken. Zo heeft Margaret gezorgd voor een heropleving van datgene waar Groot-Brittannië altijd voor stond. En nooit bleek dat zo duidelijk als uit haar onmiddellijke reactie toen de Britse soevereiniteit over de Falkland-eilanden werd betwist. Wij stelden onze goede diensten ter beschikking voor het bereiken van een oplossing waarmee alle partijen het eens konden zijn. Maar ik twijfelde er nooit aan of de Britten zouden ten strijde trekken als zo'n regeling niet haalbaar bleek. Ik kende Margarets wilskracht inmiddels — anderen deden dat misschien niet.

Nooit was die wilskracht waardevoller dan toen de NAVO besloot om middellange-afstandsraketten in West-Europa te stationeren als tegenhangers van de SS20. Ik had de dubbel-nuloptie voorgesteld: terugtrekking van de raketten aan beide zijden. Maar toen de Sovjets weigerden en wegliepen bij de onderhandelingen in Genève, toen werden wij veroordeeld als vechtjassen door de zogeheten vredesbeweging. Overal in Europa marcheeerden de vredesdemonstranten om te voorkomen dat westerse raketten zouden worden geplaatst voor hun eigen verdediging, maar ze zwegen over de Russische raketten die op hen gericht stonden! En opnieuw week Margaret voor deze betogingen geen duimbreed. West-Europa hield voet bij stuk. We plaatsten de raketten —

en de Sovjets kwamen, nu onder leiding van Michail Gorbatsjov, twee jaar later naar de onderhandelingstafel terug om te praten over het INF-verdrag waarbij beide groepen raketten werden teruggetrokken. Ik ben ervan overtuigd dat historici dat zullen zien als een van de grote kenteringen van na de Tweede Wereldoorlog. Zonder de volharding en moed van leiders zoals Margaret Thatcher was het niet zover gekomen. Menselijkheid Met al haar sterke kanten blijft Margaret Thatcher toch een dame. Ze straalt een aantrekkelijke, menselijkheid uit. Onze jaarlijkse 'economische topconferenties' van de zeven regeringsleiders van Groot-Brittannië, Canada, Frankrijk, Italië, West-Duitsland, Japan en de Verenigde Staten, worden bij toerbeurt georganiseerd door elk van deze landen. De regeringsleider van het gastland is voorzitter. Een paar jaar geleden, toen de conferentie in Engeland plaats had, onder voorzitterschap van Margaret, lanceerde een nu niet meer fungerende regeringsleider (ik noem hem niet) een ware filippica tegen de voorzitter. De vergadering werd niet democratisch geleid, de voorzitter was dictatoriaal, enzovoort. Margaret liet hem uitspreken en ging verder met de agenda. Ze deed geen poging op de aantijgingen in te gaan. Na afloop van de vergadering liep ik haar achterop. Ik was oprecht ontdaan over het gebeurde. Ik zei haar wat ik van de ingebrachte beschuldigingen vond, dat de man zich niet had gedragen, en dat hij aanleiding noch recht had om te doen wat hij had gedaan. Haar kalme antwoord luidde: „Vrouwen weten wanneer mannen kinderachtig doen". Nu zie ik dat ik Margaret steeds met haar voornaam aanduid, en moet ik even uitleggen dat tutoyeren regel is op onze economische topconferenties. Het is verbazend hoeveel verschil het uitmaakt als je elkaar bij dit soort

vergaderingen bij de voornaam aanspreekt in plaats van formele titels te bezigen. Ik meen te weten dat dat door toedoen van premier Thatcher is ingesteld. Persoonlijke betrekkingen zijn in de internationale politiek van groter belang dan de historici ons willen doen geloven. Natuurlijk behartigen landen in belangrijke kwesties toch hun eigen belangen wel, maar er zijn veel belangrijke gelegenheden waarbij het door jarenlange contacten opgebouwde vertrouwen een merkbaar verschil uitmaakt in de uitkomst van het overleg. Ik heb er persoonlijk baat bij gehad dat ik aan Downing Stre'. zowel een vriendin als een bondgenoot had wonen. Margaret was altijd openhartig en direct in haar omgang met ons. In het algemeen waren zij en ik het eens. Ik was dankbaar voor haar morele en materiële steun toen we besloten dat we terroristische doelen in Libië moesten bombarderen om onze strijdkrachten in Europa en Amerikanen waar ook ter wereld te beschermen tegen van staatswege gefinancierd terrorisme. Geluk Maar of we het nu eens waren of niet, ik wist dat haar advies afkomstig was van iemand die het Amerikaanse volk een goed hart toedroeg en die dezelfde fundamentele visie op de grote politieke en maatschappelijke kwesties van deze tijd had. We hechtten beiden evenzeer aan de vrijheid. We hadden het geluk dat wij, met onze eendrachtige visie, werden verkozen op een ogenblik dat zich nieuwe kansen voordeden om onze eigen vrijheid ook in andere landen te verbreiden — naar vele Derde Wereldlanden, naar Afghanistan, naar Oost-Europa, en naar de Sovjet-Unie zelf. Margaret Thatcher — deze grote vrouw bewijst niet alleen haar land uitstekende diensten, ze bewijst de vrije wereld uitstekende diensten. Ze is waarlijk een groot staatsman. Zo groot zelfs, dat ik wil corrigeren wat ik zojuist schreef: ze is een groot staatsvrouw die haar mannetje staat tussen alle staatslieden van de wereld. Dit artikel schreef de oud-president van de Verenigde Staten voor het in New York verschijnende weekblad National Review.

'Met al haar sterke kanten blijft Margaret Thatcher toch een dame'. (Tekening: Lurie)